ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٥٨٣ - فصل معناى محاسبه

فصل [معناى محاسبه‌]

معناى محاسبه آن است كه اوّلًا مطالبه كند از خود واجبات‌[١] را كه به منزله رأسُ المال است‌]m .a ٧٣١[ پس اگر اداى آنها چنانچه بايد نموده باشد شكر خداى عزّ وجلّ را بجاى‌[٢] آورد و ترغيب نمايد نفس را به مثل آن. و اگر آنها را در اصل فوت ساخته باشد مطالبه كند از نفس قضاى آنها را. و اگر ناقص ادا نموده باشد تكليف كند نفس را كه جبر نقصان را به نافله‌ها بكند. و اگر مرتكب معصيتى شده باشد مشغول شود به عتاب نفس و عذاب كردن و معاقب ساختنِ آن و استيفا نمايد از نفس آنچه به آن تدارك تقصيرات تواند شد، چنانچه تاجر با شريك خود مى‌كند و چنانچه در حساب دنيا تفتيش مى‌كند از حَبّه و قيراط و محافظت مى‌نمايد مداخل‌[٣] كم و زياد را تا در هيچ چيز مغبون نباشد.

و سزاوار آن است كه پرهيز كند از مكرهاى عظيم نفس زيرا كه آن فريب دهنده و[٤] تلبيس كننده و مكر نماينده است، پس اوّل مطالبه كند از وى تصحيح جواب را از هرچه در آن روز گفته و[٥] متكفّل حسابِ خود شود آنچه را ديگرى در روز قيامت متولّى آن خواهد شد. و هم‌چنين مطالبه نمايد از نگاه كردن بلكه از خاطرها و فكرها و ايستادن و نشستن و خوردن و آشاميدن و خوابيدن حتّى از ساكت شدن كه چرا ساكت شده و از آراميدن كه چرا آرميده شده. و هرگاه بداند مجموع آنچه را بر نفس واجب است و جزم شود در نزد وى قدرى كه اداى حقّ آن را نموده آن قدر از براى آن حساب خواهد بود و باقى كه اتيان به آن ننموده ظاهر مى‌شود، پس آن را ثبت كند و[٦]

[١] - واجبات/a s واجباتى.

[٢] - بجاى/s a بجا.

[٣] - مداخل/a s به داخل!

[٤] -m - و.

[٥] -m - و.

[٦] -a - و.