ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١٣٤ - باب دوم در آنچه به خلقهاى بد مىكشاند از بطن و فرج و زبان

معاشرت با مردم بكند و هرچه را در ميان مردم مذموم بيابد مطالبه نمايد از خود ترك آن را، و هرچه را محمود بيابد خود را به آن مطالبه نمايد و به آن منسوب سازد، به درستى كه مؤمن آيينه مؤمن است، پس در عيبهاى ديگران عيب خود را مى‌بيند.

و بايد دانست كه طبعها[١] در متابعت هَوى‌ نزديك به هَمند و هر خُلقى كه يك همنشين متّصف به آن باشد همنشين ديگر خالى نمى‌باشد از اصل آن يا از عظيم‌تر از آن يا از چيزى از آن، پس تتبّع احوال خود را نموده نفس را از هرچه در غير نمى‌پسندد پاكيزه مى‌سازد. و همين از براى تأديب نفس كافى است چراكه اگر همه كس ترك كند آنچه را از غير نمى‌پسندد همه از ادب آموزنده مستغنى خواهند بود.

به حضرت عيسى على‌ نبيّنا [وآله‌] و ٧ گفتند: كدام شخص تو را ادب آموخت؟ فرمودند: كسى مرا[٢] ادب نياموخت امّا جهلِ جاهل را كه ديدم اجتناب از او نمودم‌[٣].

باب دوم‌[٤]: در آنچه به خُلقهاى بد مى‌كشاند از بطن و فرج و زبان‌

بدان كه رسوخ خُلقها در نفس به تكرار عملها مى‌شود و صدور عملها[٥] از دل به واسطه اعضا مى‌باشد. و هر عضوى صلاحيّت آن دارد كه صادر شود از آن عملهاى نيكو كه جلب خُلقهاى خوب بكند و قابليّت آن دارد كه صادر شود از آن عملهاى بد كه مورث خُلقهاى بد باشد. پس ناچار است از رعايت دل و اعضا نمودن به اينكه هر دو را بر خيرات بدارد و از شرور منع نمايد.

و عظيم‌ترين مهلكات از براى فرزند آدم شهوتِ بطن و فرج و زبان است. و[٦] در

[١] -a + ى مردم.

[٢] - كسى مرا/a مرا كسى.

[٣] - مجموعة ورّام ١: ٩٦.

[٤] - دوم/a دويم.

[٥] -s - مى‌شود و صدور عملها.

[٦] -a s - و.