ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١١٥ - فصل در قلب دو همت است

مى‌گويد كه: اگر اين كار نكنى سخن تو در دلهاى مردم بى‌اعتبار خواهد بود و راه به حقّ نخواهند[١] برد. و عَلَى الدَّوام اين را محكوم‌تر[٢] مى‌گرداند و در اثناى آن پليدى‌هاى‌[٣] ريا و قبول خلايق و لذّت جاه و عزّت‌[٤] داشتن به زيادتى علم و به عين حقارت به مردم نگريستن را مؤكّد مى‌سازد و آهسته آهسته به وسيله نصيحت او را به هلاك مى‌كشاند و شروع در سخنورى مى‌نمايد و گمان مى‌برد كه اراده خير نموده وحال آنكه قصدِ او جاه و قبول مردم است و به اين سبب هلاك مى‌شود. و نيز گمان مى‌كند كه در نزد خدا مرتبه عظيمى دارد و حال آنكه از آن جمعى است كه حضرت پيغمبر ٦ و سلم در شأن ايشان اين كلام را فرمودند: به درستى كه خدا تقويت مى‌كند اين دين را به جماعتى كه نصيبى از دين ندارند. و به درستى كه خدا مدد مى‌نمايد اين دين را به مرد فاجر[٥].

فصل [در قلب دو همت است‌]

بعضى از اهل معرفت گفته‌اند: الهام ملك و وسوسه شيطان در نفسها به چندين وجه و علامات واقع مى‌شود: يكى از آنها مانند علم و يقين است كه از اقوى‌ جانب نفس حاصل مى‌شود و در مقابل آن هَوى‌ و شهوت است كه از اضعف جانب نفس مى‌باشد.

و دوم از آنها مانند فكر در آيات آسمانها و زمين و آيات نفسها و نظام و نسق و محكم بودن آنها بر وجهى كه ازاله شكّ و شبهه نمايد و حاصل سازد معرفت و حكمت را در قوّت عاقله كه بر اقوى‌ جانب نفس واقع است و در مقابل آن ملاحظه آنهاست به طريق اشتباه و غفلت و اعراض بر وجهى كه از آن شبهه و وسواس حاصل‌

[١] - نخواهند/s نخواهد.

[٢] - تر/m به!

[٣] - پليدى‌هاى/m پليدهاى.

[٤] - عزّت/m غيرت!

[٥] - مجمع الزوائد ٥: ٣٠٢- ٣٠٣. صحيح البخاري ٤: ٣٤ ضمن حديثى طولانى.