ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٣٧ - فصل در علم فقه و تفقه در دين

رهن و ضمان و كفالت و وكالت و وديعه و اقرار و صلح و انواع بخششها و كارهاى خير و نكاح و طلاق و قسمت‌[١] ميراث و علم به حدود و تعزيرات و قصاص و ديات و تجهيز اموات و علم به آداب اكل و شرب و لباس و مسكن و كردن‌[٢] سلام و ضيافت و استعمال بوى خوش و طريق سخن گفتن و برادر گرفتن‌]m .b ٦[ و معاشرت با مردمان نمودن و سفر كردن و رعايت حقوق نمودن و امثال آنچه گفتيم. و اين علم نيز واجب عينى است به قدر احتياج و به اندازه شعور و زيركى و واجب كفايى است از براى فتوا دادن و حكم در ميان مردمان‌[٣] كردن. و طريق تحصيل علم اخلاق و علم شرايع آن است كه در فصلِ آينده بيان خواهيم كردن‌[٤]، و آنچه مى‌گوييم به گوش جان بشنو و پيروى نما جماعتى را كه به حقّ راه برده‌اند و تابع رأى‌هاى گروه نادانان‌[٥] مشو.

فصل [در علم فقه و تفقه در دين‌]

بدان كه هريك از علم مقصود لِذاته و علم اخلاق و علم شرايع را در اصطلاح علم دين و علم فقه مى‌گويند و فراگرفتنِ آن را تفقّه در دين مى‌نامند. در قرآن مجيد خداى عزّ وجلّ مى‌فرمايند[٦]: «فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ»[٧] يعنى چرا كوچ نمى‌كند از هر قبيله معدودى چند از براى آنكه فراگيرند علم دين را و هنگامى كه مراجعت كنند بترسانند[٨] آن قبيله را از كارهاى بد، شايد كه آن قبيله پرهيز نمايند از آنچه ترسانيده مى‌شوند[٩].

وحضرت امام جعفر صادق سلام اللَّه عليه به اصحاب خود فرمودند كه: بر شما باد

[١] -a s + و.

[٢] -s a - كردن.

[٣] - مردمان/a s مردم.

[٤] - كردن/a s كرد.

[٥] - نادانان/s a نادان.

[٦] - مى‌فرمايند/s a مى‌فرمايد.

[٧] - براءة: ١٢٢.

[٨] - بترسانند/m برسانند!

[٩] - مى‌شوند/s مى‌شود.