ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٢٦١ - باب چهارم در مذمت محبت جاه است

صفتى از صفات كمال نمود فرمان او را مى‌برد و به حسب قوّت اعتقاد و به حسب درجه آن كمال در نزد وى مسخّر آن كس مى‌شود و شرط نيست كه آن وصف در نفسُ الأمر كمال باشد بلكه مى‌بايد كه نزد آن كس و به اعتقاد وى كمال باشد. و بسيار[١] مى‌باشد كه كسى‌[٢] اعتقاد كمال‌[٣] مى‌دارد در چيزى كه كمال نمى‌باشد و كسى را كه موصوف به آن كمال مى‌يابد بى‌اختيار به حسب اعتقاد فرمانبردارى او را به دل مى‌كند زيرا كه فرمانبردارى دل حالتى است از احوال دل.

و احوال دل تابع اعتقادها و علمها و خيالهاست كه در دل مى‌باشد، و[٤] چنانچه دوستدار مال را رغبت به مالك شدن بنده‌ها و غلامان مى‌باشد. هم‌چنين دوستدار جاه رغبت به بنده ساختنِ آزادان مى‌دارد و مى‌خواهد كه به وسيله مالك شدن دلها مالك نفسها نيز بشود[٥]، بلكه بندگى را كه صاحب جاه طلب مى‌كند عظيم‌تر است از بندگى كه صاحب مال طلب مى‌كند از براى آنكه كسى كه مالك بنده مى‌شود به جبر مى‌باشد و بنده بِالطّبع ابا از بندگى مى‌كند و اگر مُخَلّى‌ بِالطَّبع باشد از فرمانبردارى بيرون مى‌رود، امّا صاحب جاه مالك دلها مى‌شود به طوع و رغبت و طلب مى‌كند كه آزادان را بِالطَّبع و به رغبت با خشنودى به‌[٦] بندگى و طاعت بنده خود سازد و به قدرى كه اعتقاد مى‌دارند بنده صاحب جاه مى‌شوند[٧] و به قدرى كه دلها فرمانِ او را مى‌برند قدرت بر صاحب آن دلها[٨] مى‌دارد و به قدرى كه قدرت مى‌دارد[٩] شاد و خواهشمندِ جاه مى‌باشد.

[١] - بسيار/s a بسيارى.

[٢] -a s + كه به كسى.

[٣] -s - كمال.

[٤] -a - و.

[٥] - بشود/a s شود.

[٦] -a s - به.

[٧] - مى‌شوند/s a مى‌شود.

[٨] - دلها/a مالها!

[٩] -a - و به قدرى كه قدرت مى‌دارد.