ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١٠٤ - فصل در اينكه در آفرينش آدمى چهار چيز مخلوط شده

و از آن جهت كه شهوت مسلّط بر او شده مرتكب كارهاى‌]m .b ٥٢[ حيوانات چهارپا مى‌گردد مثل خواهش زياد به چيزى داشتن و حرص در چيزها و رغبت تمام به جِماع و غير اينها.

و از آن راه كه در نفس امرى از امرهاى الهى يافت مى‌شود چنانچه در قرآن نازل است: «قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي»[١] دعواى ربوبيّت از براى خود مى‌نمايد و محبّت مى‌دارد بر استيلاء بر مردمان و بلندى مرتبه و همه چيز را مخصوص خود ساختن و استقلال در امور و تفرّد به تربيت خلايق و خلاصى از قيد بندگى و تواضع، و رغبت مى‌دارد بر اطّلاع بر همه علوم، بلكه دعوى مى‌كند از براى خود علم و معرفت‌[٢] و[٣] احاطت به جميع امور را و خوشحال مى‌شود هرگاه نسبت داده شود به دانش و غمگين مى‌شود از نادانى. و از عمده اوصاف ربوبيّت احاطت به جميع حقايق نمودن و مستولى بودن به تسلّط بر همه خلايق است و آدمى بر اين حريص مى‌باشد.

و از آن حيثيّت كه از چهارپايان جدا شده به تميز ميان خير و شرّ در عاقبت با مشاركت با آنها در صفت غضب و شهوت حاصل مى‌شود در[٤] او صفت شيطانى و صاحب شرّ بسيار مى‌گردد و كار مى‌فرمايد شعور خود را در استنباط راه‌هاى حيله و شرّ و متوسّل مى‌شود در مطالب به مكر و حيله و فريب و وا مى‌نمايد شرّ را در صورت خير، و اينها[٥] خُلْق شيطان است.

و در هر كسى اين چهار اصل- كه ربوبيّت و شيطنت و سبعيّت و بهيميّت باشد- سرشته شده و[٦] تمامى اينها[٧] در دل انسان‌[٨] جمع گرديده و[٩] گويا مجموع اينها در

[١] - إسراء: ٨٥.

[٢] -s + را.

[٣] -a + او.

[٤] -a - در.

[٥] -a + در.

[٦] -a s - و.

[٧] - اينها/a آنها.

[٨] - انسان/s a ايشان.

[٩] -s a - و.