ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١٦٢ - فصل در علاج غضب

ازاله اين سببها به ضدّ آنها بايد نمود به اينكه تكبّر را به تواضع زايل سازى، و هم‌چنين به خود باليدن را به معرفت به عجز نفس، و فخر را به دانستن آنكه از خصلتهاى ناپسنديده است بلكه فخر محمود آن است كه‌[١] به اخلاق فاضله باشد، و سستى در تحصيل كمال را[٢] به سعى تمام در تحصيل‌[٣] فضايل و اخلاق حسنه، و استهزا كردن را به اجتناب از آزار رسانيدن به مردم و خود را محافظت نمودن از آنكه كسى به تو استهزا كند، و سرزنش نمودن را به اجتناب از گفتار قبيح و محافظت نمودن خود را از جواب ناگوار، و زيادتى حرص بر رفاهيّت در معيشت را به قناعت بر قدر ضرورت كردن از براى آنكه عزّت استغنا را تحصيل كند و از خوارىِ احتياج خود را منزّه سازد.

و علاج هر خُلقى از اين خُلقها و صفتى از اين صفتها]m .b ٨٣[ محتاج است به رياضت و تحمّل مشقّت. و فايده رياضت آن است كه بدى عاقبت آن خُلقها را بداند تا نفس از آنها ميل كند و از قباحت آنها متنفّر شود و بعد از آن مدّتى مديد مواظبت بر مباشرت نقيضِ اخلاق مذمومه‌[٤] بنمايد تا آنكه عادت شود و نفس به اضداد آنها الفت بگيرد و بر او آسان شود. و هرگاه آن خُلقها از[٥] نفس محو شود نفس پاك و پاكيزه مى‌شود[٦] از صفتهاى ناپسند و[٧] خلاص مى‌گردد از غضبى كه از آنها متولّد مى‌شود.

و علاج‌[٨] غضب در هنگام برانگيخته شدنِ آنْ آن است كه پناه بَرد به خداى عزّ وجلّ از شرّ شيطان، و هرگاه ايستاده باشد بنشيند و هرگاه نشسته باشد به پهلو بخوابد و وضو و غسل كند از آب سرد زيرا كه غضب از آتش است. و اين علاجها در حديث نبوى وارد شده‌[٩].

[١] -s a - كه.

[٢] -a - را.

[٣] -s - كمال را به سعى تمام در تحصيل.

[٤] - مذمومه/s a مذموم.

[٥] - از/s در.

[٦] -a + و.

[٧] -a - و.

[٨] - علاج/a صلاح.

[٩] - نگر: بحار الأنوار ٧٠: ٢٧٢.