ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١٠١ - باب سيم در شناخت نفس است

باب سيُم: در شناخت نفس است‌

و مراد ما از نفسْ آن گوهر لطيفى است كه از عالَم غيب است و اين بدن جسمانى را در حاجتهايى كه مى‌دارد خدمت مى‌فرمايد و اين بدن فرمانبردار او شده مانند مولايى كه خادمان را فرمانبُردار[١] خود ساخته باشد. و آن عبارت است از ذات آدمى و حقيقت آن كه علم به معلومات دارد و[٢] او را در اين بدن لشكرهاى جسمانى هست كه اعضا باشد و لشكرهاى روحانى كه قوّتها باشد. خداى عزّ وجلّ در قرآن مجيد فرموده‌اند:

«وَ فِي أَنْفُسِكُمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ»[٣] يعنى در نفس شما[٤] آيات بسيار[٥] هست آيا نظر در آنها نمى‌كنيد تا بدانيد چه مقدار چيزهاى عجيب‌[٦] در نفس آفريده شده.

و حضرت پيغمبر ما[٧] ٦ فرمودند[٨]: هركه‌[٩] نفس خود را بشناسد به تحقيق كه‌[١٠] خدا را شناخته است‌[١١].

و نيز فرمودند: شناساترين شما به نفس خود شناساترين شماست به خداى خود[١٢]-[١٣].

و اين گوهر غيبى را گاه است كه روح مى‌نامند از براى آنكه زندگى بدن موقوف بر آن است. و گاه است كه قلب مى‌نامند]m .a ٥٢[ از آن راه كه در خاطرها مى‌گردد و هر وقتى جلوه مى‌نمايد. و عقل مى‌نامند از آن جهت كه كسب علوم مى‌كند. و متّصف مى‌شود به چيزهايى كه ادراك مى‌شود. و اين چهار اسم گاه مى‌باشد كه در غير اين‌

[١] - چنين درm به ضمّ باء.

[٢] -s a - و.

[٣] - ذاريات: ٢١.

[٤] -m - شما.

[٥] - بسيار/s a بسيارى.

[٦] -a s - ى عجيب.

[٧] -a s - ما.

[٨] - فرمودند/s a فرموده‌اند.

[٩] - كه/a s كس.

[١٠] -s a - كه.

[١١] - عوالي اللئالي ٤: ١٠٢ ح ١٤٩. و با كمى اختلاف در مصباح الشريعة: ١٣ باب ٥.

[١٢] - خود/s a عزّ وجلّ.

[١٣] - روضة الواعظين: ٢٠.