ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٩٠ - فصل در راه فهميدن اعتقادات

تقويت دادن و ثابت ساختن اعتقاد در خاطر طفل و مرد عامّى تا محكم گردد و تزلزلى در آن راه نيابد.

و طريق تقويت و اثبات آن نيست‌[١] كه صنعت‌[٢] مجادله و گفتگو را تعليم وى كنند، بلكه بايد كه‌[٣] مشغول گردد به تلاوت قرآن و تفسير آن و به خواندن حديث و معناهاى آن‌[٤] و[٥] مشغول گردد به عبادتهاى پى در پى تا آنكه هميشه اعتقاد او قوّت يابد و ثبات او در آن زياد شود به سبب آنچه از دليلها و حجّتهاى قرآن بر گوش او مى‌خورد و به سبب آنچه از خبرهاى قاطع و فايده‌هاى آنها بر آن وارد مى‌شود و به سبب آنچه از نور عبادتها و مواظبت بر آنها[٦] بر آن مى‌تابد[٧] و به آنچه از ديدن صلحا و[٨] ملاحظه آثار عبادت و طريقه و هيأت ايشان در افتادگى از براى خدا و ترسيدن از آن و فروتنى از براى او به آن سرايت مى‌كند. و فهمانيدن معناى اعتقادات در اوّل مرتبه شبيه است به افشانيدن تخم در زمينِ دل و سببهاى مذكوره‌[٩] به آب دادن و تربيت نمودن تخم تا آنكه برويد و قوى گردد و بلند شده‌[١٠] درختى شود پاكيزه و ثابت كه بيخ آن در زمين محكم و شاخ آن در بلندى باشد.

و سزاوار آن است كه محافظت كرده شود گوش آن از جدل و گفتگو نهايت محافظت از براى آنكه‌[١١] پريشانى جدل بيش از آمادگى آن است و افسادِ آن بيش از اصلاح‌[١٢]. و مشاهده در اين باب بيانى است كافى و معاينه برهانى است شافى، پس بسنج اعتقاد اهل صلاح و تقوا را از عوامّ الناس به اعتقاد متكلّمين و صاحبان جدل كه‌

[١] -s - نيست.

[٢] - صنعت/a صفت.

[٣] -a s - كه.

[٤] -s - و به خواندن ... آن.

[٥] -a - و.

[٦] -s a + مى‌نمايد.

[٧] - مى‌تابد/a بيابد.

[٨] -s a + همنشينى.

[٩] - مذكوره/a مذكور.

[١٠] -s + و.

[١١] - آنكه/a اينكه.

[١٢] - اصلاح/s صلاح.