ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٣٣٠ - فصل در رجاى محمود

و حضرت امام محمّد باقر ٧ فرمودند: هيچ بنده مؤمنى نيست مگر آنكه در دل او دو نور مى‌باشد: نور ترس و نور امّيد، و هريك اگر به ديگرى سنجيده شود زياده‌[١] نخواهد بود[٢].

و خداى عزّ وجلّ در وصف جماعتى كه مدح ايشان را كرده جمع نموده ميان خوف و رجا و فرموده: «يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً»[٣] يعنى مى‌خوانند خدا را در حالت ترس و طمع.

و نيز فرموده: «يَدْعُونَنا رَغَباً وَ رَهَباً»[٤] يعنى مى‌خوانند ما را از روى رغبت و ترس.

و امّا سبب غلبه رجا در غالب مردم فريفتگى و قلّت معرفت است، بلكه اصلح از براى ايشان غلبه خوف است مگر[٥] در وقت مردن كه در آن مقام اصلح غلبه رجاست و حسن ظنّ به خدا؛ از براى آنكه خوف نازل منزله تازيانه‌اى است كه باعث است بر عمل و در وقت مردن هنگام عمل به سر آمده و طاقت اسباب خوف نمى‌باشد، زيرا كه اسباب خوف موجب قطع رگهاى دل است و معين است بر تعجيل مرگ، و نسيم رجا باعث قوّت قلب است و محبوب مى‌گرداند خدايى را كه امّيد به آن مى‌باشد.

و سزاوار آن است كه هيچ بنده‌اى مفارقت از دنيا نكند مگر آنكه محبّ خدا باشد تا محبّت به لقاى آن داشته باشد، چرا كه هركه محبّ لقاى خداست خداى عزّ وجلّ محبّ لقاى اوست. و هركه بر محبوب خود وارد شود به قدر محبّت سرور مى‌دارد و هركه از محبوب خود مفارقت نمايد محنت و عذاب او زياده مى‌شود، پس هرگاه در وقت مرگ غالب بر قلبْ محبّت اهل و ولد و مال و مسكن و رفقا و مصاحبان باشد محبوبهاى او همگى در دنيايند و دنيا بهشت وى است و مرگ بيرون مى‌برد او را از

[١] - زياده/s a زياد.

[٢] - الكافي ٢: ٦٧ ضمن ح ١. تحف العقول: ٣٧٥.

[٣] - سجده: ١٦.

[٤] - انبياء: ٩٠.

[٥] - مگر/a كه.