ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١١٩ - فصل در مؤاخذه خطور گناه و عدم آن

بر من كه اين را از امّت تو بردارم. و[١] فرمود: «لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها»[٢] يعنى تكليف نمى‌كند خداى تعالى‌ نفسى را مگر به آنچه بر آن به آسانى قادر باشد[٣].

و از اين خبر ظاهر شد كه هرچه در تحت اختيار بنده نباشد و قدرت بر آن ندارد از خاطرهاى اضطرارى مؤاخذه و بازخواست ندارد.

و از حضرت پيغمبر ٦ مروى است كه: نُه چيز است كه از امّت من موضوع و ساقط شده و مؤاخذه ندارد: خطا كردن، و فراموشى، و آنچه را ندانند[٤]، و آنچه را طاقت نداشته باشند، و آنچه را مضطرّ به آن باشند، و آنچه را به جبر و اكراه كنند، و آنچه را شوم‌[٥] شمرند[٦] از فال بد زدن، و آنچه به خاطر رسد در باب آفرينش مردم از خير و شرّ و حسد داشتن مادام كه به زبان يا دست ظاهر نشود[٧].

و از امام محمّد باقر[٨] يا جعفر صادق ٨‌[٩] روايت است كه: خداى عزّ وجلّ‌[١٠] گردانيده است از براى حضرت آدم در ذرّيّت و نسل او اين را كه هركسى‌[١١] قصد طاعتى بنمايد و بجاى نياورد از براى او يك ثواب نوشته شود. و اگر بجاى آورد[١٢] ده ثواب نوشته شود. و هركه قصد معصيتى بكند و بجاى نياورد بر او گناهى نوشته نشود. و هرگاه بجاى آورد يك گناه بر او نوشته شود[١٣].

و در روايتى ديگر وارد است كه: هرگاه بنده گناهى بكند مهلت داده مى‌شود از

[١] -a - و.

[٢] - بقره: ٢٨٦.

[٣] - الاحتجاج ١: ٣٢٧.

[٤] - ندانند/a نمى‌دانند.s - و آنچه را ندانند.

[٥] - شوم/m شام.a شام و شوم.

[٦] -m + و.

[٧] - الكافي ٢: ٤٦٣ ح ٢.

[٨] -s a + ٧.

[٩] - ٨/s a ٧.

[١٠] - عزّ وجلّ/a s تعالى‌.

[١١] -s + كه.

[١٢] - آورد/s a آورده.

[١٣] - الكافي ٢: ٤٢٨ ح ١. و مانند آن در التوحيد: ٤٠٨ ح ٧.