ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٣٦٧ - فصل در درجات محبت و آثار آن بر نفس

زوال و دورى را ملاحظه نمايد و بدين سبب خاطر او متألّم گردد اين تألّم را خوف مى‌نامند.

و حصول اين حالتها تابع ملاحظه‌هاست، پس هرگاه انس غالب شود و ملاحظه آنچه از وى غايب است نكند و ملاحظه خطر زوال ننمايد تنعّم و تلذّذ وى عظيم مى‌شود. و هر (كه انس به خدا بر وى غالب شود خواهشى به غير از تنهايى و خلوت نشينى نمى‌دارد. و سبب در اين آن است)[١] كه انس به خدا لازم دارد وحشت از غير خدا نمودن را بلكه هرچه مانع از خلوت است بر دل گرانتر مى‌باشد، چنانچه روايت شده كه حضرت موسى‌[٢] هنگامى كه خداى عزّ وجلّ با وى سخن گفت مدّتى مديد سخنِ هيچ كس از مردم را نمى‌شنيد مگر آنكه طبيعت او برهم زده مى‌شد و مشرف بر قَى‌ء مى‌گرديد. زيرا كه محبّت موجب خوش‌آيندگى كلام محبوب و خوش‌آيندگى ياد اوست، پس خوش‌آيندگى غير محبوب از دل بيرون مى‌رود. و اگر با مردم اختلاط نمايد همان است كه در ميان جمعى تنها باشد و در خلوت جمعيّت داشته باشد و در حضر غريب و در سفر حاضر باشد و در غيبت مشاهده نمايد و در حضور غايب باشد و به جسد با مردم اختلاط نمايد و در[٣] دل مستغرق خوشى ياد محبوب باشد.

حضرت أمير المؤمنين سلام اللَّه عليه در وصف اين طايفه فرمودند: ايشان جمعيند كه هجوم نموده است بر آنها علم بر حقيقت چيزها داشتن و دريافته‌اند نسيم يقين را و نرم شمرده‌اند آنچه را متنعّمان دشوار شمرده‌اند[٤] و انس گرفته‌اند به آنچه جاهلان از آن وحشت دارند و به بدن در دنيا مى‌باشند و روحهاى ايشان متعلّق است به محلّ اعلى‌. و اين جماعت جانشينان خدايند در روى زمين و دعوت نماينده‌اند مردم را به دين خدا[٥].

[١] - ميان پرانتز ازa افتاده است.

[٢] -a s + در.

[٣] - در/s a به.

[٤] -s - آنچه را متنعّمان دشوار شمرده‌اند.

[٥] - الخصال: ١٨٦. أمالي الطوسي: ٢١. نهج البلاغة ٤: ٣٧ همگى ضمن خبر كميل.