ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٥٨٧ - باب سيم در تفكر و تدبر است

و امتناع از معصيتى نمى‌كنند مگر بعد از توقّف و تأمّل. و[١] از هرچه موجب رسوايى باشد در قيامت امتناع مى‌نمايند از براى آنكه خدا را بر خود مطّلع مى‌يابند و محتاج نمى‌باشند به انتظار قيامت؛ زيرا كه آدمى خالى نمى‌باشد از اينكه يا در طاعت است و يا در معصيت و يا در مباح. و مراقبت در طاعت به اخلاص و اكمال و[٢] مراعات ادب‌[٣] و حراست آن از آفات است. و مراقبت در معصيت به توبه و پشيمانى و كنده شدن و حيا داشتن و مشغول كفّاره آن شدن است. و مراقبت در مباح به مراعات ادب است به اينكه رو به قبله بنشيند و بر دست راست بخوابد در حالتى‌[٤] كه رو به قبله باشد و امثال اينها. و تمامى اينها داخل است در مراقبه.

و از جمله مراقبه در مباح در نعمت و[٥] مشاهده‌[٦] منعم نمودن است و شكر نعمت كردن و صبر بر بلا نمودن؛ زيرا كه هريك از اينها را حدود بسيار است و چاره‌اى نيست از مراعات اينها به مداومت بر مراقبه، خداى تعالى‌ مى‌فرمايد: «وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ»[٧] يعنى هركه از حدود خدا تجاوز نمايد ستم بر خود كرده.

باب سيُم: در تفكّر و تدبّر است‌

خداى عزّ وجلّ فرموده: «وَ يَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا»[٨] يعنى تفكّر مى‌كنند در آفرينش آسمانها و زمين در حالتى كه مى‌گويند:

خداوندا! اين را باطل نيافريده‌اى.

و فرموده: «أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى‌ قُلُوبٍ أَقْفالُها»[٩] يعنى آيا تأمّل در قرآن نمى‌كنند يا آنكه قفلها بر دلهاى ايشان است؟

[١] -a - و.

[٢] -a - و.

[٣] -a - ادب.

[٤] - حالتى/a حالى.

[٥] -a s - و.

[٦] -s + و.

[٧] - طلاق: ١.

[٨] - آل عمران: ١٩١.

[٩] - محمّد ٦: ٢٤.