ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٤٩٥ - فصل تأثر

بِالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ»[١] يعنى به حقّ وقت عصر قسم كه آدمى در زيانكارى است، مگر كسانى كه ايمان آورده‌اند و عمل صالح كرده‌اند و با يكديگر وصيّت به حقّ و به صبر نموده‌اند. و در اين آيه چهار شرط ذكر شده.

و در موضعى كه اكتفا به يكى شده شرطى است كه جامع است، چنانچه فرموده:

«إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ»[٢] يعنى رحمت خدا نزديك است به نيكوكاران. و نيكويى كردن جامع جميع شرطهاست و هركه تتبّع‌[٣] قرآن كند تمامى آن را از اوّل تا آخر چنين مى‌يابد.

و هركه اين را بفهمد سزاوار است كه حال او[٤] ترس و اندوه باشد و از براى اين است كه گفته شده: هيچ بنده‌اى صبح نمى‌كند كه تلاوت قرآن كند و ايمان به آن آورده باشد مگر آنكه اندوه او بسيار و فرح او كم و گريه او بسيار و خنده او كم و تعب و شغل او بسيار و راحت و بيكارى او كم شود.

و متأثّر شدن بنده به تلاوت آن است كه بگرداند خود را به صفت آيه‌اى كه خوانده شده؛ پس در نزد آيه‌[٥] تهديد به عذاب و مقيّد گردانيدن آمرزش به شرطها كوچك گردد از ترس خدا گويا نزديك است كه بميرد. و در نزد ذكر توسعه الهى بر بندگان و وعده آمرزش شكفته شود گويا از خوشى پرواز مى‌كند. و در نزد ذكر صفات و اسماى‌[٦] خدا از راه افتادگى از براى بزرگى آن و[٧] دريافت عظمت آن سر به پيش افكند. و در نزد ذكر كردن كافران چيزى را كه بر خدا محال است- مانند آنكه خدا ولد و زن دارد- آواز را پست سازد و شكستگى در باطن به هم رساند از براى حيا از زشتى‌

[١] - عصر: ١- ٣.

[٢] - اعراف: ٥٦.

[٣] - تتبّع/a متتبّع.

[٤] -a + به.

[٥] -a s - آيه.

[٦] - اسماى/a اسمهاى.

[٧] -a - و.