ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١٢٨ - فصل در اينكه آيا طبايع آيا قابل تغيير است

محبّت مالى كه به شهوت مى‌رساند باقى خواهد بود تا آنكه صاحبش را[١] بر امساك مال بدارد.

و مطلب آن نيست كه شهوت يكسره زايل گردد، بلكه مطلوب آن است كه به اعتدال- كه حدّ وسط است ميان افراط و تفريط- بوده باشد[٢]. و مقصود از صفت غضب آن است كه حمايت و حراست بر وجه مستحسن حاصل شود و اين به آن مى‌شود كه از تهوّر و جُبن هر دو خالى‌]m .a ١٣[ باشد. و بِالجملة مطلوب آن است كه غضب في نَفسه قوى باشد و با وجود قوّتْ فرمانبردار عقل باشد كه اگر غضب باطل شود جهاد با كافران ممتنع خواهد بود.

و چون قلع غضب و شهوت بِالكلّيّة مطلوب باشد و حال آنكه پيغمبران خالى از آن نبودند. حضرت پيغمبر ٦ فرمودند: من آدمى‌ام و به غضب مى‌آيم چنانچه آدم به غضب مى‌آيد[٣]. و گاهى در حضور آن [حضرت‌] سخنى مذكور مى‌شد كه مكروه آن جناب مى‌بود، پس به غضب مى‌آمدند به حدّى كه گونه‌هاى مبارك آن حضرت سرخ مى‌شد امّا نمى‌گفتند مگر حقّ را و غضبْ ايشان را از حقّ بيرون نمى‌برد[٤].

در قرآن مجيد نازل شده: «وَ الْكاظِمِينَ الْغَيْظَ»[٥] يعنى پرهيزكاران آن جماعتند كه خشم خود را با وجود قدرت فرونشانند. و نفرموده‌اند[٦] كه: «و الفاقدين الغيظ» يعنى خشم نداشته باشند[٧]. و بسيار مى‌باشد[٨] كه شهوت بر آدمى مستولى مى‌شود[٩] به‌

[١] -a - را.

[٢] -a - بوده باشد.

[٣] - صحيح مسلم ٨: ٢٦- ٢٧. مسند أحمد ٢: ٢٤٣.

[٤] - نگر: عوالي اللئالي ٣: ٤٨٣ ح ١. صحيح البخاري ١: ٣١.

[٥] - آل عمران: ١٣٤.

[٦] - نفرموده‌اند/a نفرمودند.

[٧] - باشند/s a باشيد.

[٨] - مى‌باشد/s مى‌باشند.

[٩] -s + و.