ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١١٣ - فصل در اينكه دل مانند بنايى است كه درهاى متعدد داشته باشد

خدا وعده مى‌دهد شما را به آمرزشى از خود در صدقه دادن و عوضى‌[١] در دنيا و آخرت. و خدا احسان كننده است بر مُنفقان و داناست به استحقاق ايشان‌[٢].

و نيز آن حضرت فرمودند: دل مؤمن ميان دو انگشت از انگشتانِ خداست؛ مى‌گرداند او را به هر كيفيّت كه مى‌خواهد[٣]. و اين كنايه است از آن كه خداى عزّ وجلّ به زودى او را از حالى به حالى‌[٤] مى‌گرداند و قدرت بر حركت دادن و تغيير او دارد به اينكه او را مسخّر ملك و شيطان ساخته چراكه اين دو مسخّر خدايند در گردانيدن دلها، مانند[٥] انگشتان كه مسخّر انسانند مثلًا در گردانيدن اجسام. و دل به حسب فطرت و[٦] آفرينش صلاحيّت قبول اثرهاى ملائكه و قبول اثرهاى شياطين دارد و[٧] در قبول اثر[٨] هريك از اين دو مساوى است و رجحانى كه يكى از اينها بر ديگرى مى‌يابد به سبب متابعت هَوى‌ و ميل به شهوات‌[٩] و مخالفت اينها[١٠] مى‌باشد. و هرگاه غالب شود بر دل ياد دنيا و[١١] بواعث هَوى‌[١٢] شيطان فرصت مى‌يابد و وسوسه او مى‌كند. و هرگاه متوجّه ياد خدا شد شيطان رحلت مى‌نمايد و كار بر او دشوار مى‌شود و ملك اقبال نموده الهام‌[١٣] خيرات مى‌نمايد]m .a ٨٢[ .

پس معلوم شد كه منازعه و مجادله ميان لشكر ملك و شيطان در معركه دل دايم‌[١٤]

[١] - عوضى/s a مؤمنى!

[٢] - مانند آن در الأصول الستّة عشر: ١٦٠ در ضمن روايتى. و با اندكى اختلاف در جامع البيان طبرى ٣: ١٢٢- ١٢٣.

[٣] - عوالي اللئالي ١: ٤٨ ح ٦٩. و با كمى اختلاف در السنن ابن ماجة ١: ٧٢.

[٤] - حالى به حالى/s a جايى به جايى.

[٥] - مانند/a به.

[٦] -s a - و.

[٧] -s a - و.

[٨] - اثر/s a اثرهاى.

[٩] - شهوات/s a شهوت.

[١٠] - اينها/s آنها.

[١١] -a - و.

[١٢] -s + و.

[١٣] -a s + به.

[١٤] - دايم/a واجب.