ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١١٢ - فصل در اينكه دل مانند بنايى است كه درهاى متعدد داشته باشد

شرّ كند، يعنى به چيزى كه در عاقبت ضرر رساند. و[١] به خاطرى كه دعوت نمايد به خير، يعنى به چيزى كه در آخرت نافع باشد. پس اين دو خاطر مختلف مى‌باشند و آن كه محمود است آن را الهام مى‌نامند و آن كه مذموم است آن را وسوسه مى‌خوانند. و سبب خاطرى كه دعوت به خير مى‌نمايد ناميده مى‌شود به مَلَك كه عبارت است از فرشته. و باعث خاطرى كه به شرّ دعوت مى‌كند آن را شيطان مى‌گويند. و لطف خداى عزّ وجلّ را كه به سبب آن دلْ مستعدّ قبول الهام ملك مى‌گردد توفيق مى‌نامند.

و آنچه به سبب آن مستعدّ قبول وسوسه شيطان مى‌شود آن را اغوا و خذلان مى‌گويند.

و ملك عبارت است از مخلوقى كه خداى عزّ وجلّ او را آفريده است از براى رسانيدن خير و افاده علم و ظاهر ساختن حقّ ووعده نمودن به چيزهاى مستحسن. و شيطان عبارت است از مخلوقى كه كار او وعده نمودن به شرّ است و امر كردن به چيزهاى قبيح و ترسانيدن از پريشانى هنگام اراده خير. و هميشه هريك از ملك و شيطان دل را به جانب خود مى‌كشانند.

از حضرت پيغمبر ٦ مروى است كه: در دل آدمى دو چيز خطور مى‌نمايد: يك خاطر از جانب ملك است كه وعده به خير مى‌دهد و تصديق به حقّ مى‌نمايد، و هركه اين را در[٢] خود بيابد كه از خداى عزّ وجلّ بداند و شكر او را بجاى آورد. و خاطرى ديگر از جانب دشمن است- يعنى شيطان- كه وعده مى‌كند به شرّ و تكذيب حقّ مى‌نمايد و نهى مى‌كند از خير، و هركه اين را در خود بيابد بايد پناه بَرد به خداى عزّ وجلّ از شرّ شيطان. بعد از آنْ حضرت اين آيه را تلاوت فرمودند: «الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ وَ اللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلًا وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ»[٣] يعنى شيطان وعده پريشانى مى‌دهد شما را در وقت نفقه نمودن در راه خدا و امر مى‌كند شما را به بخل، و

[١] -s a - و.

[٢] - در/s a به.

[٣] - بقره: ٢٦٨.