ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١١١ - فصل در اينكه دل مانند بنايى است كه درهاى متعدد داشته باشد

و راه‌هاى اثرهايى كه در[١] هر[٢] حالى‌[٣] تازه به تازه در دل مى‌باشد يا از ظاهر است كه باصره و سامعه و شامّه و ذائقه و لامسه باشد. و يا از باطن است كه خيال باشد و شهوت و غضب و خُلقهايى كه در مزاج آدمى تركيب شده. به درستى كه هرگاه آدمى ادراك چيزى به حواس بنمايد اثرى از آن در دل ظاهر مى‌شود[٤]، هم‌چنين مثلًا هرگاه شهوت به حركت درآمد به سبب بسيار خوردن يا به‌[٥] قوّت مزاج اثرى در دل پيدا مى‌شود و اثرها در او باقى مى‌ماند و خيال از چيزى به چيزى ديگر منتقل‌[٦] مى‌شود، و دل به حسب انتقال خيال منتقل مى‌شود از حالى به حالى و[٧] هميشه از راه اين سببها متغيّر و متأثّر مى‌باشد. و نزديك در اين‌[٨] اثرها[٩] كه در او حاصل مى‌شود[١٠] خاطرهايى است كه در او[١١] خطور مى‌كند و عارض او مى‌شود از فكرها و ذكرها؛ اعمّ از آنكه آن خاطرها به تازگى طارى‌[١٢] شده باشد يا آنكه سابقاً در آن بوده و الحال متذكّر آن گردد.

و خاطر است كه محرّك اراده مى‌شود از براى آنكه نيّت كردن و عزم و اراده چيزى نمودن البتّه بعد از آن مى‌باشد كه آن چيز در دل خطور نمايد، پس مبدأ كارها خاطرها[١٣] مى‌باشد و بعد از آن خاطر محرّك رغبت‌[١٤]، و رغبت‌[١٥] محرّك نيّت و عزم، و نيّت‌[١٦] و عزم محرّك اعضا.

و منقسم مى‌شود خاطرهايى كه محرّك‌]m .b ٧٢[ رغبتند به خاطرى كه دعوت به‌

[١] -a - در.

[٢] -s - هر.

[٣] - حالى/a حالتى.

[٤] -m + و.

[٥] -s a - به.

[٦] -a s + بسيار خوردن!

[٧] -a s - و.

[٨] - در اين/s a ترين.

[٩] - اثرها/s a اثرهايى.

[١٠] -s a + و.

[١١] -s - خاطرهايى است كه در او.

[١٢] - درa با تاء آمده است.

[١٣] -s - خاطرها.a خاطره‌ها.

[١٤] -a + است.

[١٥] -s - و رغبت.

[١٦] - و عزم و نيّت/a و نيّت محرّك عزم.