ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٦١١ - فصل اقسام حب و مصاحبه

مى‌شود. و شباهتهاى باطنى خفى مى‌باشد و سببهاى دقيق مى‌دارد و آدمى را قدرت اطّلاع بر آن نمى‌باشد.

و حضرت پيغمبر ٦ تعبير از اين نموده‌[١] در كلامى كه فرموده‌اند[٢]: ارواح مانند لشكرى است كه پشت به پشت هم داده باشد[٣]. و هرچه از ارواح يكديگر را در آن عالَم شناسند در اين عالَم الفت با هم مى‌گيرند و هرچه هم را نشناسند با هم مخالفت مى‌نمايند[٤]. پس يكديگر را نشناختن نتيجه مباينت است و الفت نتيجه مناسبت است كه در حديث تعبير از آن به شناختن شده.

و داخل است در اين قسم محبّت جمال هرگاه مقصود در آن قضاى شهوت نباشد از براى آنكه صورت با جمال في نَفسِه لذيذ است. و اگر فرض كنيم كه اصل شهوت نباشد باز لذّت مى‌باشد، مثل لذّت برداشتن‌]m .b ٤٤١[ از ملاحظه ميوه‌ها و نَوْرها و شكوفه‌ها و سيبى كه مخلوط به رنگ سرخى باشد و ملاحظه آب و سبزه. و در اينها غرضى سواى عين آنها نيست.

امّا[٥] محبّت داشتن از براى خدا داخل اين قسم نيست، بلكه اين محبّت از راه طبع و شهوت نفس است. و تصوّر اين را مى‌توان نمود از كسى كه ايمان به خدا نداشته باشد، امّا اگر غرض مذمومى با آن ضَمّ شده باشد مذموم خواهد بود و الّا محبّت مباح خواهد بود و موصوف به مدح و ذمّى نخواهد شد.

و امّا قسم دوم از اقسام صحبت آن است كه ذاتِ آن چيز محبوب نباشد بلكه محبّت از براى آن باشد[٦] كه وسيله محبوبى ديگر شود، و وسيله محبوبْ محبوب‌

[١] - نموده/a نمودند.

[٢] - فرموده‌اند/a فرمودند.

[٣] - باشد/s باشند.

[٤] - أمالي الصدوق: ٢٠٩ ضمن ح ١٦. عوالي اللئالي ١: ٢٨٨ ح ١٤٢.

[٥] - امّا/a s و امّا.

[٦] -s - باشد.