ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١٢٥ - فصل در اينكه آيا طبايع آيا قابل تغيير است

كه همه كس اقتدا به آن حضرت نمايد چراكه مى‌فرمودند: مبعوث شده‌ام به پيغمبرى از براى آنكه تمام سازم خُلقهاى پسنديده را[١].

و در قرآن مجيد اشاره به اين‌[٢] خُلقها در وصف مؤمنان واقع شده، چنانچه فرموده‌اند: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتابُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ»[٣] يعنى جز اين‌[٤] نيست كه مؤمنان آن جماعتند كه ايمان به خدا و رسول آورده‌اند و بعد از آن شكّ نياورده و جهاد به مالها و نفسها در راه خدا نموده‌اند و اينها آن‌[٥] گروه راستگويانند. و در اين آيه شريفه ايمان به خدا و رسول داشتن بدون شكّى عبارت است از يقين كه ثمره عقل و منتهاى حكمت است. و جهاد به مال نمودن عبارت است‌[٦] از جود كه به ضبط قوّت‌[٧] شهوت برمى‌گردد. و جهاد به نفس كردن‌[٨] عبارت است از شجاعت كه مرجع آن به استعمال قوّت غضب است به مقتضاى عقل و حدّ اعتدال. و قومى را در قرآن وصف كرده و فرموده: «أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ»[٩] يعنى سخت و غليظند بر كافران و مهربان و نرمند در ميان خودها كه مؤمنان باشد. و در اين اشاره‌اى است كه شدّت جايى دارد و[١٠] رحمت جايى. و كمال همه حال در شدّت يا رحمت نيست.

فصل [در اينكه آيا طبايع آيا قابل تغيير است‌]

بدان كه بعضى از كسانى كه بطالت بر او غالب شده و جهاد نمودن و رياضت كشيدن و اشتغال به پاكيزه ساختن نفس و اصلاح‌[١١] اخلاق را دشوار شمرده و تجويز

[١] - مجمع البيان ١٠: ٨٦. جوامع الجامع ٣: ٦١١. كنز العمّال ١١: ٤٢٠ ح ٣١٩٦٩.

[٢] - اين/s a آن.

[٣] - حجرات: ١٥.

[٤] - اين/a s آن.

[٥] -s a - آن.

[٦] -a - از يقين كه ثمره ... است.

[٧] -s a + و.

[٨] -s - كردن.

[٩] - فتح: ٢٩.

[١٠] -s + به.

[١١] - و اصلاح/s a اصلاح و!