ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٥٩٠ - باب سيم در تفكر و تدبر است

سيّئات خود و آنچه بر آن مترتّب مى‌شود از عقوبات و دور شدن از خدا، دعوت مى‌كند او را به باز ايستادن از آنها و تدارك آنچه را كرده به توبه و پشيمانى.

و هرگاه تفكّر كند در صفات و افعال خدا از لطفى كه به بندگان نموده و احسانى كه به ايشان كرده به نعمتهاى رسا و شفقتهاى بى‌پايان و تكليف به مادون طاقت و از براى عمل قليل وعده به ثواب جزيل فرموده و مسخّر ساختن آنچه در آسمانها و زمين و هرچه در ميان آنهاست و امثال اين نوع فكرها[١]، البتّه دعوت مى‌كند او را به خوبى‌ها و عمل به آنها وبه رغبت در طاعت وباز ايستادن از معصيت. واين تفكّر متوسّطان است.

واشاره به اين شده در قول حضرت امام رضا ٧ كه فرموده‌اند:]m .a ٩٣١[ عبادتْ بسيار نماز كردن و روزه داشتن نيست، بلكه عبادت فكر در امر خدا كردن است‌[٢].

و از حضرت امام جعفر صادق ٧ پرسيدند از آنچه مردم روايت مى‌كنند كه تفكّر يك ساعت بهتر است از ايستادن يك شب به عبادت، آيا چگونه تفكّر كنيم؟

فرمودند: به خرابه‌اى يا خانه‌اى كه مى‌گذرى بگو: كجا رفتند ساكنان تو؟ چه شدند بنا كنندگان تو؟ چرا چيزى نمى‌گويى كه به كجا رفتند[٣]؟

و اين نوع تفكّر كه حديث نبوى به آن‌[٤] تفسير شده در فضيلت واپَستر از دو تفكّر اوّل است. و شايد حديث نبوى اعمّ از اين باشد و[٥] تخصيص آن حضرت به آنچه فرموده‌اند به قدر مرتبه مخاطب باشد از براى آنكه تفكّر هر كسى به قدر فهم و رتبه او مى‌باشد.

مؤلّف حقايق گويد كه‌[٦]: تفصيل مجارى فكرها را در كتاب علم اليقين ايراد كرده‌ايم و هر[٧] كه اراده آن داشته‌[٨] به كتاب مذكور رجوع كند.

[١] - فكرها/a فكر.

[٢] - الكافي ٢: ٥٥ ح ٤.

[٣] - المحاسن ١: ٢٦ ح ٥. الكافي ٢: ٥٤ ح ٢.

[٤] - آن/a s اين.

[٥] -a - و.

[٦] -a - كه.

[٧] -a - وهر.

[٨] -a s + باشد.