ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١٢٩ - فصل در تهذيب اخلاق با مجاهده

حيثيّتى كه قدرت بر دفع آن نمى‌دارد و نمى‌تواند كرد كه او را به معصيت نكشاند، امّا به رياضت به حدّ اعتدال عود مى‌كند.

پس معلوم شد كه تغيير خُلق ممكن است و تجربه و مشاهده دليل است بر اين به نوعى كه شكّى و شبهه‌اى نمى‌ماند.

فصل [در تهذيب اخلاق با مجاهده‌]

گاه مى‌باشد كه اعتدال قوّت شهوى و غضبى به حسب فطرت و آفرينش مى‌باشد به حيثيّتى كه آفريده مى‌شود آدمى و تربيت مى‌يابد در حالتى كه كاملُ العقل و خوش خُلق باشد و شهوت و غضب را بر عقلِ او تسلّطى و غلبه‌اى نباشد، مانند انبيا و ائمّه سلام اللَّه عليهم‌[١].

و گاه مى‌باشد كه اعتدال آن دو قوّت كسى مى‌باشد و حصول آنها به مجاهده و رياضت مى‌باشد به اينكه داشته مى‌شود نفس بر كارهايى كه مقتضى حسن خُلق است؛ پس هركه خواسته باشد مثلًا از براى خود تحصيل خُلقِ جود بكند طريقش آن است كه كسب كند كارى را كه صاحب جود مى‌كند به اينكه بذل مال بكند و هميشه به تكلّف بر اين مواظبت نمايد و با نفس مجاهده كند[٢] تا[٣] آنكه دادن مال موافقِ طبع او گردد و بر او آسان شود و نفس او صاحب جود گردد. و هركه خواسته باشد كه خُلق تواضع را تحصيل كند و كبر[٤] بر او غالب نباشد طريقش آن است كه مدّتى مديد مواظبت نمايد بر افعال صاحبان تواضع و در آن مدّت با نفس مجاهده نمايد و به تكلّفْ تواضع را بر خود ببندد تا آنكه خُلق و طبيعت شود. و طريق تحصيل جميع خلقهايى كه در[٥] شرعْ پسنديده است اين است. و منتهاى حصول اخلاق آن است كه‌

[١] - سلام اللَّه عليهم/a s :.

[٢] - كند/s a نمايد.

[٣] - تا/m با!

[٤] - كبر/a كسى.

[٥] -m - در.