ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٧٧ - باب دوم در بيان اعتقادات است

باب دوم‌[١]: در بيان اعتقادات است‌

بدان كه جايز نيست فراگرفتن اعتقادات مگر به وحى‌[٢] از جانب خداى عزّ وجلّ به وساطت پيغمبران و اوصياى ايشان با[٣] معرفتى كه هركس را حاصل است به حسب فطرت، در قرآن مجيد نازل شده كه: «فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ»[٤] يعنى پيروى كنيد فطرت خدا را؛ آن فطرتى كه آفريده است مردم را بر آن‌[٥] و قادر نيست احدى كه تغيير بدهد آفرينش را. و اين است دين مستقيم كه در آن كجى نيست.

و در حديث وارد شده كه: مراد از فطرت در آيه شريفه معرفت است.

و در روايتى ديگر وارد شده كه: مراد توحيد است.

و در حديث نبوى ٦ مذكور است كه: هر طفلى‌]m .a ٨١[ متولّد مى‌شود بر فطرت- يعنى اسلام- و بعد از آن پدر و مادر او را يهودى يا نصرانى يا گبر مى‌گردانند[٦].

و فطرت در اصل لغت به معناى خلقت و طبيعت است. و اين عبارت است از عقل طبيعى كه شرع داخلى است چنانچه شرع عقل خارجى است. و به تحقيق كه عقل مانند چراغ است و شرع مانند روغن كه مدد به چراغ مى‌رساند و[٧] مادام كه روغن نباشد چراغ شعله نمى‌كشد و مادام كه چراغ نباشد روغن روشن نمى‌شود. و نيز عقل مانند چشم است و شرع مانند شعاع، و وجود چشم نفعى نمى‌رساند مادام كه در

[١] - دوم/a دويم.

[٢] - وحى/s وحيى.

[٣] - با/a يا!

[٤] - روم: ٣٠.

[٥] -s - بر آن.

[٦] - الكافي ٢: ١٣ ضمن ح ٣. عدّة الداعي: ٣١١. مسند أحمد ٢: ٣١٥. و با اندكى اختلاف از امام صادق ٧ در كتاب من لا يحضره الفقيه ٢: ٤٩.

[٧] -m - و.