ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٣٨ - فصل در علم فقه و تفقه در دين

كه فراگيريد علم دين را و از جمله اعرابى كه جاهلند به احكام الهى مباشيد، از براى آنكه هركه علم دين را فرا نگيرد خداى عزّ وجلّ در روز قيامت به آن بنده نظر لطف نكند و هيچ عملى از وى را نپسندد[١].

و آن حضرت فرمودند كه‌[٢]: كاشكى تازيانه‌ها بر سر اصحاب من زده مى‌شد[٣] تا آنكه مسايل حلال و حرام را بدانند[٤].

و نيز فرمودند كه: علامت كذّاب آن است كه از آسمان و زمين و مشرق و مغرب خبر مى‌دهد و هرگاه از وى حرام خدا و حلال او را بپرسى نداند[٥]. و ديگر اخبار بدين مضمون بسيار است.

و تفقّه در دين عبارت است از تحصيل بصيرت در مسايل دينيّه؛ خواه علمى و خواه عملى‌[٦]، مسايل ظاهرى يا[٧] باطنى، تعلّق به عبادات داشته باشد يا به معاملات، خواه واجب باشد شناختن آنها يا عمل كردن به آنها و خواه سنّت و خواه ادب.

و غرض ما در اين وقت بيان كيفيّت اين تحصيل است. و خلاف بسيارى در اين شده تا آنكه بسيارى به گمراهى افتاده‌اند و ما به توفيق خدا پرده از روى حقّ برمى‌داريم به حيثيّتى كه شكّ و شبهه نماند.

بدان كه مردمان در زمان حضرت پيغمبر ٦ اخذ علم از آن حضرت مى‌نمودند به آنچه وحى به آن جناب مستطاب مى‌آمد. و بعد از وفات آن حضرت مردم دو گروه شدند: گروهى در تعيّن‌[٨] امام قايل شدند به اجماع باطل و[٩] در عقايد و احكام تابع‌

[١] - الكافي ١: ٣١ ح ٧. منية المريد: ١١٢.

[٢] -s a - كه.

[٣] - مى‌شد/a s مى‌شدند.

[٤] - المحاسن ١: ٢٢٩ ح ١٦٥. و با اندكى اختلاف در الكافي ١: ٣١ ح ٨. منية المريد: ١١٢.

[٥] - الكافي ٢: ٣٤٠ ح ٨.

[٦] -a s - مسايل دينيّه خواه علمى و خواه عملى.

[٧] -s a - يا.

[٨] - تعيّن/a تعيين.

[٩] -m - و.