ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٥٨١ - باب دوم در محاسبه و مراقبه است

و در ميان مردمان صاحبان معرفت به بصيرت باطن دانسته‌اند كه خداى عزّ وجلّ در پل صراط مترصّد ايشان است و با ايشان در حساب مناقشه خواهد شد و مطالبه كرده خواهند[١] شد به هم وزن ذرّه‌اى كه در خاطرها گذرانيده يا به ديده‌ها ديده‌اند. و يقين ايشان‌[٢] شده كه چيزى ايشان را از اين خطرها نجات نخواهد داد مگر حسابِ خود را كردن و ملاحظه احوالِ خود نمودن و در نفسها و حركتها از نفس بازخواست نمودن و در خاطرها و ملاحظه‌ها حساب آن را كردن. و هر كسى كه‌[٣] حساب خود را بكند پيش از آنكه حساب او را بكنند در قيامت حسابِ‌]m .b ٦٣١[ آن سبك و در وقت سؤال جوابش حاضر و بازگشت و محلّ آرامش آن به خوبى خواهد بود. و هر كسى كه حساب خود را نكند حسرتهاى آن دايمى خواهد بود و ايستادن آن در عرصات قيامت به طول خواهد انجاميد و گناهانش او را به‌[٤] خفّت خواهد كشانيد.

و حضرت امام جعفر صادق ٧ فرمودند: هرگاه احدى از شما خواسته باشد كه هيچ چيز از خدا نطلبد مگر آنكه به وى عطا كند بايد كه از همه مردمان مأيوس باشد و امّيد به هيچ چيز نداشته باشد مگر به خدا. و هرگاه خداى عزّ وجلّ اين را از دل وى بيابد هيچ چيز را سؤال نمى‌كند مگر آنكه به وى عطا مى‌كند، پس حساب خود را بكنيد پيش از آنكه حساب شما[٥] كرده شود؛ از براى آنكه قيامت را پنجاه موقف خواهد بود و در هر موقفى به قدر هزار سال توقّف خواهد شد. بعد از آن اين [آيه‌] را تلاوت فرمودند: «فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ»[٦]-[٧].

و در اين حديث متفرّع ساخت محاسبه را بر امر به يأس از مردم و امّيد به خدا داشتن. و اين تفريع دلالت مى‌كند بر اينكه آدمى در اكثر كارها امّيد به مردم دارد نه به‌

[١] - خواهند/s a خواهد.

[٢] -a s - ايشان.

[٣] -s a - كه.

[٤] -s a + خوارى و.

[٥] -s + را.

[٦] - معارج: ٤.

[٧] - الكافي ٨: ١٤٣ ح ١٠٨. أمالي الطوسي: ٣٦ ح ٧.