ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١٥٦ - باب سيم در غضب و كينه و حسد است

روشنى عقلش به دود غضب فرو نشسته، ديگر فايده‌اى بر او مترتّب نمى‌شود.

و از آثار اين نوع غضب در ظاهر بدن‌]m .a ٧٣[ تغيير رنگ و ارتعاش اعضاست و بيرون رفتن افعال او از[١] ترتيب و نظام و اضطراب در حركت و حرف زدن به حدّى كه بر كنار لبها كف ظاهر شود و حدقه‌ها سرخ گردد و دماغ بر بالا جهد و هيئت روى از حالتِ اصلى بيرون رود. و به يقين كه اگر غضبناك در حالت غضبْ زشتى صورت‌[٢] خود را[٣] ملاحظه نمايد از شرمندگىِ زشتى صورتْ غضب او ساكن خواهد شد. و شكّى نيست كه زشتى صورتِ باطن عظيم‌تر است از زشتى صورت ظاهر؛ چراكه ظاهر نمونه باطن است و زشتى اوّلًا در باطن پيدا مى‌شود و ثانياً اثر آن به ظاهر مى‌رسد. و آنچه گفته شد آثارى است كه در جسد هويدا مى‌شود.

امّا اثر آن بر زبان گشادنِ آن است به دشنام و فحش و سخنان زشتى كه عُقلا از آن ننگ مى‌دارند و قايل آن نيز در وقتى كه غضبش فرو نشست‌[٤] ننگ مى‌دارد و با وجود اين حالت سخنانش پريشان و كلماتش مضطرب مى‌باشد.

و[٥] امّا اثر آن بر اعضا كسى را زدن است و هجوم بر وى آوردن و جامه‌اش را دريدن و كشتن و زخم زدن در وقتى كه قادر باشد بدون احتياطى. و اگر كسى را كه بر او غضب كرده فرار كند يا مانعى از انتقام كشيدن رو دهد غضب او بر خودش برمى‌گردد و جامه خود را مى‌درد و بر روى خود[٦] مى‌زند. و گاه مى‌باشد كه مى‌دود مانند دويدن كسى كه حيران و مست و مدهوش و سرگردان باشد. و بسا مى‌باشد كه بر زمين مى‌افتد نه قدرت بر دويدن مى‌دارد و نه مى‌تواند كه برخيزد از راه زيادتى غضب و

[١] - از/m در.

[٢] -a + غضب.

[٣] -a + در آينه.

[٤] - نشست/a نشسته.

[٥] -s - و.

[٦] -s - خود.