ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١٥٤ - باب سيم در غضب و كينه و حسد است

مرا در وقت غضب تا ياد كنم تو را در وقتى كه به غضب درآيم‌[١].

و حضرت صادق سلام اللَّه عليه‌[٢] فرمودند: غضب كليد هر شرّى است‌[٣].

و بدان كه آدمى هرگاه به غضب درآيد بر كسى كه واپستر از اوست و در خود بيابد كه تسلّط و قدرت بر او دارد[٤] در آن هنگام خون او به جوش مى‌آيد و در تحت جِلد منتشر مى‌شود. و اگر به غضب درآيد بر كسى كه بالا دستِ او باشد و از انتقام و تلافى مأيوس باشد در آن وقت خونى كه در تحتِ بَشَره مى‌باشد متوجّه قلب مى‌شود و اين موجب حزن و اندوه مى‌شود و رنگ روى او زرد مى‌شود[٥]. و اگر غضبناك شود بر مثل و مانند خود كه در انتقام كشيدن از آن در شكّ باشد خون او متردّد خواهد بود ميان انقباض و انتشار پس سرخ مى‌شود و زرد مى‌شود[٦] و مضطرب مى‌گردد از براى اراده انتقام. و هرگاه آتش غضب شعله‌ور شد متوجّه دفع مؤذيات مى‌شود و از براى همين آفريده شده، و اين پيش از آن مى‌باشد كه آن مؤذى واقع شده باشد. و هرگاه‌[٧] واقع شده باشد متوجّه تشفّىِ غيظ و انتقام مى‌شود و قوّت غضبى و شهوت آن انتقام است و لذّتِ آن در آن است و آرام نمى‌گيرد[٨] قوّت غضب مگر به انتقام.

و مردم در ابتداى فطرت و خلقت در قوّت غضبى بر سه قسمند: بعضى در تفريطند و بعضى در افراط[٩] و بعضى در اعتدال.

امّا تفريط آن به سبب فقدان اين قوّت است يا به سبب ضعف آن است. و اين‌

[١] - الكافي ٢: ٣٠٤ ح ١٠. أمالي الطوسي: ٢٧٩. مكارم الأخلاق: ٣٥٠.

[٢] - سلام اللَّه عليه/s a ٧.

[٣] - الكافي ٢: ٣٠٣. الخصال: ٧ ح ٢٢. تحف العقول: ٤٨٨.

[٤] -a + و.

[٥] -s - و رنگ روى او زرد مى‌شود.

[٦] -s - و زرد مى‌شود.

[٧] -a s + كه.

[٨] -a + و.m نمى‌گرد!

[٩] -s - و بعضى در افراط.