ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١٥٥ - باب سيم در غضب و كينه و حسد است

مذموم است و صاحب اين حالت را مى‌گويند[١]: حميّت و عصبيّت ندارد. و اين چنين كسى بسيار ناقص مى‌باشد و از ثمره اين حالت آن است كه بر حرم خود غيرت‌[٢] نمى‌ورزد و تحمّل خوارى از كسانى كه دَنى باشند مى‌نمايد و در هنگام مشاهده امور منكره نفس او خوار و ضعيف و ساكت مى‌باشد. و در قرآن مجيد خداى عزّ وجلّ برگزيدگان صحابه را مدح نموده به شدّت و حميّت چنانچه فرموده: «أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ»[٣] يعنى سخت و غليظند بر كافران. و باز فرموده: «يا أَيُّهَا النَّبِيُّ جاهِدِ الْكُفَّارَ وَ الْمُنافِقِينَ وَ اغْلُظْ عَلَيْهِمْ»[٤]* يعنى اى محمّد! جهاد كن با كفّار و منافقين و درشتى كن با ايشان و بر ايشان سخت بگير. و شدّت و غلظت كه در اين دو آيه مذكور شده از آثار قوّت غضب است.

امّا افراط قوّت غضب آن است كه بر صاحبش غالب شود تا آنكه از فرمانِ عقل و دين بيرون رود و بصيرت و تأمّل و فكر و اختيارى از براى او با آن حالت باقى نماند.

و سبب غالب شدن اين صفت گاهى فطرى مى‌باشد و گاه‌[٥] عادت مى‌شود از معاشرت نمودن با جمعى كه مسرورند به تشفّىِ غيظ و فرمانبردارى غضب و اين را شجاعت و مردى مى‌نامند. و گاه احدى از ايشان مى‌گويد كه: من صبر بر سختى‌ها نمى‌كنم و از كسى چيزى را تحمّل نمى‌نمايم. و معناى اين نوع سخن آن است كه عقل ندارم. و مَع ذلك در معرض فخر به‌[٦] نادانى اين سخن را مى‌گويد. و هركه اين كلام را شنيد در نفس او حُسن غضب و محبّت تشبّه‌[٧] به آن جماعت راسخ و ثابت مى‌شود و از ديدن و شنيدن هر پندى كور و كر مى‌شود و بهره‌اى از نور عقل برنمى‌دارد از براى آنكه‌

[١] -s a + كه.

[٢] -a - غيرت.

[٣] - فتح: ٢٩.

[٤] - توبه: ٧٣.

[٥] - گاه/a گاهى.s - فطرى مى‌باشد و گاه.

[٦] - به/s a و.

[٧] - تشبّه/s تشبيه.