ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ١٥٧ - باب سيم در غضب و كينه و حسد است

حالتى وى را[١] رو مى‌دهد شبيه به حالت بى‌هوشى‌[٢]. و بسيار مى‌باشد كه جمادات و حيوانات را مى‌زند به اينكه كاسه و خوان را بر زمين مى‌زند و مى‌شكند. و گاهى كارهايى كه ديوانه‌ها كنند مى‌كند؛ به اينكه دشنام به حيوانات و جمادات مى‌دهد و با ايشان به سخن درمى‌آيد و مى‌گويد: تا كى از جانب تو آزار كشم! و پندارد كه‌[٣] با عاقلى سخن مى‌گويد.

و امّا اثر غضب در دل كينه و حسد است و اظهار بدى و شماتت به ناخوشى احوال‌[٤] كسى كه بر او غضب كرده و اندوهگين شدن از خوشحالىِ او و قصد فاش نمودن اسرار و پرده‌درىِ او و غير از اينها از چيزهاى قبيح.

و آنچه گفته شد ثمره غضب است كه در حدّ افراط باشد. و سزاوار از براى صاحب اين نوع غضب آن است كه علاج نفس خود بكند به اينكه تندى غضب را بشكند و بر حدّ وسط بايستد كه عبارت است از اعتدال تفريط و افراط، و آن صراط مستقيم است و باريك‌تر از مو و تيزتر از شمشير است. و اگر از حدّ وسط عاجز باشد سعى نمايد كه نزديك به وسط باشد. و در قرآن مجيد نازل‌[٥] شده: «وَ لَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّساءِ وَ لَوْ حَرَصْتُمْ فَلا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوها كَالْمُعَلَّقَةِ»[٦] يعنى استطاعت نداريد كه عدالت بورزيد در ميان زنان و همه را در يك‌[٧] مرتبه دوست داشته باشيد (هرچند سعى كنيد، امّا ميل تمامى به يك طرف مكنيد به اينكه ترك كنيد آنچه را[٨] استطاعت داشته باشيد)[٩] و واگذاريد ايشان را مانند زنى كه نه بى‌شوهر و نه شوهردار باشد.

[١] - وى را/s در او.

[٢] -a + است.

[٣] -a s - كه.

[٤] - احوال/a اخوان.

[٥] - نازل/a s وارد.

[٦] - نساء: ١٢٩.

[٧] -a - يك.

[٨] - را/s از.

[٩] - ميان پرانتز ازa افتاده است.