ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٣٥ - فصل علمى كه مقصود از آن عمل است

فصل‌

[علمى كه مقصود از آن عمل است‌]

و امّا علمى كه مقصود از آن عمل است تا[١] عمل به آن علم وسيله علم مقصود لِذاته شود بر دو قسم است: يكى علم اخلاق و ديگرى علم شرايع و احكام.

و علم اخلاق عبارت است از علم به احوال قلب از خصلتهاى پسنديده و نا[٢] پسنديده آن.

امّا خصلتهاى پسنديده مثل صبر و شكر و ترس خدا و امّيد به آن و تسليم و رضا و زهد و تقوا و قناعت و سخاوت و عفو و احسان و حسن ظنّ به مردمان و حسن معاشرت با ايشان و اداى امانت و صدق و اخلاص و دانستن قدر نعمتهاى خداى عزّ وجلّ بر بندگان در همه حالات.

و بدان كه معرفت به حقيقت احوالات مذكوره و حدّ آنها و اسبابى كه به آنها كسب احوالات بشود و ثمره آنها و علاماتى كه دلالت بر آنها كند و علاج تقويت آنچه از اين خصال ضعيف باشد همگى داخلِ علم آخرت است.

و امّا خصلتهاى ناپسنديده قلب مانند ترسِ پريشانى و ناراضى بودن به تقديرات الهى و بدخواهِ مسلمانان بودن و كينه و حسد و اظهار خلاف آنچه در دل باشد و طلب علوّ بر مردمان و محبّت به مدحهاى ناشايست و محبّت‌]m .a ٦[ به طول عمر از براى تمتّع از دنيا برداشتن و كبر و ريا و غضب و از حقّ ننگ داشتن و دشمنى نمودن به ظاهر و به باطن و طمع و بخل و رغبت در دنيا و خود را از همه بلندمرتبه‌تر و شريف‌تر شمردن و زيادتىِ نشاط و سركش شدن به وفور نعمتها و تعظيم اغنيا از راه مال و خوارى به فقرا و فخر كردن و به خود باليدن و به چيزهاى نفيس رغبت و مباهات نمودن و ميل از حقّ كردن و اهتمام ورزيدن در كارهاى بى‌فايده و خواهش به‌

[١] - تا/a يا.

[٢] -s m - پسنديده و نا.