تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٣٠ - اختلاف بيانداز آقايى كن

٢ - اصولى كه در طومارهاى مزبور بيان شده است مى تواند از دو نظر مورد مطالعه قرار بگيرد :
يكى - اين كه خود آنها مطالب شايسته‌اى هستند كه مى توانند در زندگانى مادى و معنوى انسانى نقشهاى مهمى را بازى كنند .
دوم - ملاحظهء آن امور است با شئون گوناگون انسانى . بدون شك با نظر به ملاحظهء مزبور هيچ يك از آن امور نمى تواند آخرين و منحصرترين دستور براى زندگانى همه جانبهء انسانى بوده باشد ، بلكه هر يك از آنها مى توانند قيافه‌اى از زندگانى انسانى را نشان بدهند ، يا درد مخصوصى از دردهاى انسانى را دوا نمايند . به همين جهت است كه اگر آن امرا شروع به مبارزه مى كردند ، اغلب از اين جهت بوده است كه هر يك مطابق طومار خود تمام هدفها و روشها را در مضامين آن طومار منحصر مى ديده است . و اين يك درد بىدرمانى است كه تاريخ بشرى را بروز سياه نشانيده است زيرا هر كس كه شيفتهء نظريه‌اى مى گردد ، براى او ليلايى ايجاد مى شود كه تمام زندگانى را بلكه دو قلمرو انسان و جهان را ، بلكه تمام هستى را از طبيعت و ما وراى طبيعت مى خواهد در آن ليلاى معشوقش تفسير كند .
٣ - مسئلهء تضادها كه در ايدئولوژىها ديده مى شود - جاى ترديد نيست كه تاريخ بشريت پر از مكتب سازىهايى است كه موجب تفكيك ملل از يكديگر گشته ، به طورى كه در هر دوره‌اى شايد بعدد جوامع كوچك و بزرگ يك عده عقايد مورد تبعيت هر يك از آنها بوده است .
در بارهء تفسير اين عقايد و دسته بندىهاى مكتبى ، كتابها نوشته شده ، دسته بندىها صورت گرفته است . و ما در اين كتاب نمى توانيم همهء آنها را بررسى نماييم .
ولى براى توضيح مربوط به موضوع بحث بايستى اصل تلازم اتحادها و اختلافها را متذكر شويم :