تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٢٤ - تفسير ابيات

روايت
مطالبى كه معمولًا در ترجيح توكل گفته مى شود در توكل تكيه بر غير وجود ندارد
تسليم به خدا محبوبتر از همه چيز است
روايت ابن سينا از حضرت امام صادق نقل مى كند كه خداوند فرموده است :
« الخلق كلهم عيالى فأحبهم إلي ألطفهم بهم و أسعاهم في حوائجهم » [١] ( تمام مردم عيال مناند محبوبترين آنان در نزد من كسانى هستند كه به مردم لطف و محبت بورزند و در بر آوردن احتياجات آنها بكوشند ) .
مطالبى كه معمولًا در ترجيح توكل گفته مى شود در توكل تكيه بر غير وجود ندارد ١ - در توكل تكيه بر غير وجود ندارد ، زيرا فقط خداست كه طرف توجه انسان است . البته هيچ كس منكر نيست كه انسان بايستى در همه شئون خود خداوند را مورد توجه قرار بدهد .
ولى هنگامى كه درست دقت كنيم خواهيم ديد كه : كار و كوشش به حسب قوانين طبيعت كه جلوه گاه مشيت خداوندى است ، بهترين وسيلهء توجه به خدا ، و اطاعت از دستور اوست كه نيروى بازوى خدا دادى را به كار مى اندازد ، و در راه معاش خود و ديگران با تقلايى كه مى كند بهترين عبادت را انجام مى دهد ، مرد آگاه هرگز نيرو پرست نيست ، مرد با ايمان مى داند كه سبب ساز تمام سببها خداست . بلكه سر تا پاى وجود او از خداست بنا به اين توجه چگونه مى تواند تكيه پرستش آميز به اعضاى درونى و برونى خود نمايد ؟
تسليم به خدا محبوبتر از همه چيز است ٢ - تسليم به خدا محبوبتر از همه چيز است .
تقريباً اين مطلب همان اصل اولى را مى گويد كه متذكر شديم . و در پاسخ آن گفتيم كه : تسليم حقيقى پس از آن است كه انسان خدا و مشيتهاى او را بداند ، و مطابق مشيت او تسليم گردد ، و يكى از مشيتهاى او به كار بردن نيروى عقل و انديشه

[١] وسايل ، ج ٦ ، باب ٢٧ ، ص ٥٨٣ . .