تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٧٠ - آيينه بايستى نشان بدهد

را مجسم ساخته است كه جوانى براى اولين بار مى خواهد در آن جا وارد شود :
« در لحظه‌اى كه جوان وارد تالار شد ، چند حريف در آن جا بودند ، سه پير مرد با سرهاى طاس دور ميز لميده بودند ، رخسار گچىشان نشان مى داد كه مانند چهرهء سياست مداران تأثير ناپذير بود . روح سر خورده شان ظاهر مى ساخت كه قلبشان از مدتها پيش به هيچ چيز ، حتى اگر دارايى زنشان را به قمار مى گذاشتند ، دچار هيجان نمى شد » . [١] اين گونه اشخاص قيافه يك اجتماع هماهنگ را كه مركب از افراد با شخصيت و معتدل هستند ، آن چنان به هم مى زنند كه افكار فوق العاده را به نهيليسيم مى كشانند و افكار سطحى را به خودكشى ، و براى اذهان پايين رتبه ، ايجاد خفقان دايمى مى كنند .
خداوند مى فرمايد :
« ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَإِنَّ مِنَ اَلْحِجارَةِ لَما يَتَفَجَّرُ مِنْه اَلأَنْهارُ » ٢ : ٧٤ [٢] ( سپس دلهاى شما « بنى اسرائيل » را قساوت گرفت ، دلهاى شما از قساوت مانند سنگ شد ، بلكه سختتر از سنگ ، زيرا گاهى سنگها شكاف پيدا كرده آبها از خلال آنها جارى مى گردد ) .
پس اصل انسانى به ما مى گويد : ما نبايستى در تأثر از انگيزه ها و ابراز آنها خلاف طبيعت خويش سير كنيم . آن چه كه بايد مورد اهميت قرار داده شود : چگونگى منعكس ساختن و ابراز اين انعكاسات است ، يعنى مثلا عاطفهء فرزندى را چگونه ابراز بداريم ؟ و نيز فراموش نكنيم كه در مقابل طبيعت فيزيولوژى ما ، يك طبيعت هم براى روان موجود است ، و آن اين است كه روح انسانى مى خواهد شخصيت خود را در پهنهء زندگى به ثمر برساند . خصوصيتى كه پديدهء عشق در ميان ساير پديده ها دارد فوق العاده جالب توجه است ، زيرا اولا چنان كه گفتيم عشق شخصيت عاشق را دگرگون مى سازد وقتى كه شخصيت دگرگون شد ، انعكاس آن در تمام حركات و سكنات درونى و برونى

[١] چرم ساغرى ، بالزاك ، ص ١٦ . .
[٢] سوره بقره ، آيه ٧٤ . .