تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٤٧ - واحدهاى سه گانه واحد در تكاپو واحد بىطرف ، واحد مسلط و ناظر

انسان به اضافهء داشتن واحدهاى موجوده در ميدان تفاعلات طبيعى ابتدايى و واحد بىطرف داراى واحدهاى مسلط و ناظر متعدد نيز مى باشد .
١ - « خود » است كه با تمام جانداران مشترك مى باشد .
٢ - « خود » هاى عرضى مانند درك ، هوش ، تجسيم ، انديشه ، تخيل ، اكتشاف ، تعقل . . . اگر اصطلاح روان شناسى اجازه ندهد كه ما پديده هاى مزبور را به عنوان « خود » معرفى كنيم ، مى توانيم به شكل ديگرى واقعيت موجود را بيان كنيم و بگوييم : « خود » با ده ها وسيلهء بسيار مهم كه در ميدانهاى گوناگون بروز نموده و مى توانند واحدهاى در فعاليت و تكاپوى انسانى را تقويت و مورد نظارت قرار بدهند .
٣ - « خود » هاى عميق ، شايد اين مطلب را مكرر شنيده‌ايم كه مى گويند : « فلان كس از اعماق درونش آن شخص را دوست مى دارد » . و « فلان كس در بارهء آن حادثه عميقترين احساساتش را ابراز كرد » .
امثال اين جملات را نبايستى مطالب ادبى خالص محسوب كرد ، بلكه سطوح مختلف روان انسانى را مطرح مى كنند كه كاملًا قابل اثبات است . [١] به عنوان مثال بسيار روشن شما مى توانيد سطح « خود آگاه » و « ناخود آگاه » و « نيمه روشن » و يا « نيمه روشن » را در نظر بگيريد ، و در همين سطوح سه گانه نيز رويه ها و سطحهايى را مى توان مطرح كرد ، كه با نظر به آگاهى و عدم از يكديگر متمايز مى گردند .

[١] البته روشن است كه مقصود از سطوح مختلف روانى سطوح جسمانى مختلف نيست مانند يك قطعه چوب كه بتوانيم با تراش سطح اول به دوم آن برسيم و همچنين تا آخر ، بلكه تنها از آن نظر كه « خود » را از نظر نمود و ما وراى نمود فعلى نشان مى دهد سطوح مختلف مى ناميم . چنان كه در مكتب فرويد انقسام سازماندهى روانى به « غريزه » يا ( او ) و « من » و « ابر من » يك انقسام و تجزيهء جسمانى نيست ، و چنان كه خود او تصريح كرده است سازمان روانى يك واحد بيشتر نيست . .