تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٧١٠ - بدون ارزيابى دقيق در بارهء خويشتن وارد شدن در نوسانات زندگى با موفقيت همراه نخواهد بود

((١٦٠٦)) در تو نمروديست در آتش مرو رفت خواهى اول ابراهيم شو
بدون ارزيابى دقيق در بارهء خويشتن وارد شدن در نوسانات زندگى با موفقيت همراه نخواهد بود اگر با يك نظر دقيق در زندگانى تأمل نماييم ، خواهيم ديد به يك اعتبار مى توان گفت : زندگانى يعنى تلفيق روح با ماده و به وجود آوردن محصولى از ميان اين تلفيق .
از يك مثال ساده اين مسئله را شروع مى كنيم : ساختمان حياتى زنبور عسل طورى است كه هنگامى كه با گياهان يا گلهاى تلخ تلفيق مى شود ، و به اصطلاح به تكاپو بر مى خيزد ، مبدل به عسل مى شود . اگر گاو در اين صدد بر آيد كه آن هم مانند زنبور عسل آن ماده شيرين و خوشگوار را توليد كند ، به هر حال تا ميليارد سال هم زندگى كند و نقشه بكشد به اين هدف نائل نخواهد گشت .
انسان از يك جهت بسيار شبيه به اين مثال است ، بايستى روح انسانى براى تكاپو با ماده آن چنان آماده باشد كه خود مى خواهد ، و اگر اين آمادگى طبيعى را نداشته باشد ، مانند اين است كه به يك نابينا بگوييد : شما موظفيد كه دانهء الكترون را ببينيد و مشاهده خود را به ما توضيح بدهيد .
اين همان مقدار امكان ناپذير است كه به يك انسان كه دانايى را دوست دارد ، ولى از آن طرف در شهوات حيوانى غرق گشته است ، بگوييد : در بارهء لذت علم با ما صحبت بدار .
زيرا روح او در اين حال مانند ساختمان زندگى گاو است در مقابل عسل كه