تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٧٣ - جهان طبيعت را مى توان با انسان مقايسه كرد

((١٢٨٧)) چرخ سر گردان كه اندر جستجوست حال او چون حال فرزندان اوست
جهان طبيعت را مى توان با انسان مقايسه كرد
از خود اى جزوى ز كلها مختلط فهم مى كن حالت هر منبسط
اگر در موجوديت همه جانبهء خود دقت نظرى داشته باشيم ، خواهيم ديد كه : با همين كوچكى و ناچيزى كه در مقابل جهان طبيعت داريم ، در عين حال نمونهء تمام عيار جهان بزرگ هستيم و به همين جهت است كه فلاسفه و عرفا انسان را جهان كوچك و جهان را انسان بزرگ معرفى كرده‌اند . به امير المؤمنين على عليه السلام نسبت داده شده است كه مى فرمايد :

ا تزعم انك جرم صغير و فيك انطوى العالم الاكبر (
آيا گمان مى كنى تو يك جرم ناچيز هستى ؟ در صورتى كه جهان بزرگ در تو پيچيده است يعنى تو شامل جهان بزرگى ) .
اين مطلب را هگل نيز تصريح كرده است كه جان مى تواند نمونهء تمام عيار مجموع هستى باشد .
مى گويد : اگر درست دقت كنى خواهى ديد كه تمام حركات و سكنات عضوى تو از روح بسيط تست ، آن موجود بسيط در همه حال مشرف به اعضاى كالبد مادى تست و همچنين جهان مادى به منزلهء كالبدى است كه نيروى تحول و دگرگونىها را از بسيطترين موجودات مى گيرد .