تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٤١ - يك نظر عالىتر به مسئله جبر و اختيار

البته نمى توان به طور مشخص گفت : كه اين ترديدها چگونه بر طرف خواهد شد ، ولى اين مقدار مى بينيم كه گرايش و حركت به سوى او عالىترين كمك در ترجيح يكى از طرفين ترديد به ديگرى خواهد بود .


((١٤٦٥)) ور بود اين جبر جبر عامه نيست جبر آن امارهء خودكامه نيست
يك نظر عالىتر به مسئله جبر و اختيار جلال الدين يك نظر عالىتر در باره جبر و اختيار را در اين ابيات مطرح ساخته است ، مى گويد : نظر ديگرى وجود دارد كه از عهده معرفت اشخاص عامى بر نمى آيد . در اين نظر عوامل مادى دو قلمرو طبيعت و انسان در كارهاى صادره از افراد انسانى منظور نيست ، يعنى مسئله را از ديدگاه جبر علمى معمولى كه با نظر به قانون « عليت » به ميان كشيده مى شود ، مطرح نمى كنيم ، بلكه اين دفعه مى خواهيم : كارهاى انسانى را با رابطه « معيت » كه با خدا دارد بررسى كنيم اين رابطه از آيه « و هو معكم اينما كنتم » ( هر كجا باشيد ، خدا با شماست ) استفاده مى شود . اين رابطه پيوستگى انسان را با خدا بيش از رابطه موجود ساخته شده ( مثلًا يك ميز ) با سازنده آن ( نجار ) نشان مى دهد . زيرا مى گويد : خدا با شماست هر جا باشيد . و « نحن اقرب إليه من حبل الوريد » ( ما به او از رگ گردنش نزديكتريم ) پس با وجود چنين رابطه‌اى كارهاى انسانى در يك جبر عالىترى قرار مى گيرد ، به اين ترتيب كه چون انسان با كمال پيوستگى مربوط به خداست پس كارهاى او نيز مربوط به خدا خواهد بود .