تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٥٣ - ١١ - تشابه كارهاى تقليدى و تحقيقى

ميان عصاى چوبينى كه ارادهء خداوندى آن را در همان پهنهء طبيعت آفريده نمى خواهد از جريان طبيعى خود كنار برود ، و آن عصا كه در شكم طبيعت زاييده شده ولى مشيت خداوندى مى خواهد با جريانى از قوانين ما وراى طبيعى تمام چاره جويىهاى سحرى ساحران را نابود ساخته فرعون خود پرست را از آن مقام ساختگى واژگون نمايد .
١١ - تشابه كارهاى تقليدى و تحقيقى بوزينه كارهايى را مى تواند انجام بدهد كه انسانها هم آن كارها را مى كنند ، ولى چه اندازه تفاوت است ، ميان حيوانى كه به طور بازتاب و عكس العمل تقليدى از انسانها كارى مى كند ، و آن انسان كه از روى علم و اراده و تصميم و اختيار انجام مى دهد . شايد براى اين كه يك انسان سخنى بگويد ، بايستى هزاران پديده در درون او به وجود بيايد و هزاران نمودهاى طبيعى بايستى براى آن سخن تغيير پيدا كند ، در صورتى كه طوطى فقط مى تواند كلمهء « آقا آمد » را به زبان براند آن چنان كه اگر سنگى به سنگى بخورد صدايى از آنها شنيده مى شود :
آرى .

خدا خوان تا خدا دان فرق دارد كه حيوان تا به انسان فرق دارد محقق را مقلد كى توان گفت كه دانا تا به نادان فرق دارد مخوان آلوده دامان هر كسى را كه دامان تا به دامان فرق دارد