تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٩٥ - تفسير ابيات

براى ما يك روز بيش از يك ساعت جلوه مى كند ، و يك ماه بيش از يك روز و قرن پيش از يك ماه و يك سال ، اگر به اين قناعت مى كرديم ، يعنى بيش و كم نمودن زمان را در قلمرو معلومات خود مطرح ساخته با ساير مفاهيم در هم نمى آميختيم ، بسيار به جا بود ، ولى مطلب چنين نيست ، مثلًا ما عمر صد ساله را نه تنها بيش از عمر سى ساله مى دانيم بلكه آن را ارزيابى نابه جا نموده ، مى گوييم : عمر صد ساله از عمر سى ساله بهتر است ، ولى هنگامى كه به حوادث گسترده در اين جويبار زمان دقت مى كنيم ، مى بينيم اين مسئله به طور جدى وجود دارد كه در صد ساله چه مى كنيم ؟ قيافهء مسئلهء كميت عوض مى شود .
و اى كاش افراد بشرى مى توانستند مقولهء كميت را به طور صحيح ارزيابى نمايند ، تا بدانند كه از نظر كيفيت و هدف و نتيجه ممكن است يك لحظه براى يك موجود از نظر ارزش قابل قياس بگذشت قرنها نبوده باشد . هيچ جاى ترديد نيست كه يك لحظه زندگى در آرمان قابل مقايسه با صد سال زندگى در ناملايم نخواهد بود ، به همين جهت است كه در زندگانى ما محاسبه روى كيفيت يك محاسبه اساسى مى باشد .
مثلًا هنگامى كه مى گوييم نالهء يك مظلوم ضعيف موجب لرزش عرش خداست اين جمله براى ما بسيار نامفهوم جلوه مى كند ، ولى نمى دانيم كه ستمديدهء ضعيف در اين دنيا ناله نمى كند ، بلكه به جهت انقطاع روحى از جهان ماده بالاتر رفته در لا مكان اين ناله را سر داده است ، و همچنين هنگامى كه يك انسان به جهت عظمت روحى توانسته است حالت گرايش صحيحى به خدا پيدا كند او در همه حال و در همه شرايط با بىنهايت سر و كار دارد . پس در جهان روح قرنها مطرح نيست ، بلكه دمى مطرح است كه زمان و فضاى بىكران را زير پا مى گذارد .
تفسير ابيات هنگامى كه بدون در نظر گرفتن گلايه از دردها ، و بدون اين كه در مقابل نعمتى مانند تجارت كنندگان به نيايش بپردازد ، نغمه‌اى از اعماق روح در آورد ، انعكاسى در هفت گردون ايجاد خواهد كرد ، او در هر