تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٢٠ - تفسير ابيات

باز ترجيح دادن شير جهد را بر توكل و تسليم
روايت
قانون كوشش - توكل
باز ترجيح دادن شير جهد را بر توكل و تسليم

((٩١٢)) گفت آرى گر توكل رهبر است اين سبب هم سنت پيغمبر است
((٩١٣)) گفت پيغمبر به آواز بلند با توكل زانوى اشتر ببند
((٩١٤)) رمز الكاسب جيب الله شنو از توكل در سبب كاهل مشو رو توكل كن تو با كسب اى عمو جهد مى كن كسب مى كن مو به مو جهد كن جدى نما تا وا رهى ور تو از جهدش بمانى ابلهى
روايت از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله چنين روايت شده است كه : به آن اعرابى كه توكل كرده و شتر را رها ساخته بود ، فرمود چگونه شتر را رها كردى ؟ اعرابى گفت به خدا توكل كردم آن حضرت فرمود : « اعقلها و توكل » ( پاى شتر را ببند و سپس توكل نما ) . (١)

((٩١٣)) گفت پيغمبر به آواز بلند با توكل زانوى اشتر ببند
قانون كوشش - توكل اين چند بيت بهترين مضمون و قاعده را در بارهء توكل و كار بيان نموده است ، زيرا هر دو جهت را در نظر گرفته است : هم كار و هم كوشش را ، كه چنان كه گفتيم : داخل در مسئلهء قضا و قدر است ، و هم توكل را كه در آيات و روايات زيادى وارد شده و عقل و نيز آن را تصديق مى كند . به توضيح اين كه حس و عقل حكم مى كند : جهان جاى تكاپو و تلاش است ، به اضافهء حس و عقل ، آن اندازه آيات و روايات در اين باره وارد شده است كه حتى احتياج به ذكر نمونه‌اى هم از آنها احساس نمى شود . فقط كافى است كه به اين آيه

(١) المحجة البيضاء ، ص ٢٦ . .