تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٥٨ - بت بيرونى و بت درونى

((٧٨١)) در خداى موسى و موسى گريز آب ايمان را ز فرعونى مريز
((٧٨٢)) دست را اندر احد و احمد بزن اى برادر واره از بو جهل تن
((٧٧٢)) مادر بتها بت نفس شماست ز انكه آن بت مار و اين بت اژدهاست
بت بيرونى و بت درونى بتهايى را كه آدميان مورد پرستش قرار مى دهند ، به دو قسم جداگانه تقسيم مى شوند :
بت بيرونى و بت درونى .
بت بيرونى همان مواد است كه انسانها براى خود ساخته آنها را مى پرستيدند ، البته اين پرستش دليل اين نبود كه آنان خدا را اعتقاد نداشتند ، بلكه آنها بتها را تقرب به خدا مى پرستيدند . به اين مطلب چند دليل مى توان نشان داد :
يكى اين كه ما گروه فراوانى از بت پرستىهاى عرب جاهليت را مى بينيم كه در عين پرستش بت ، به خداى بزرگ نيز عقيده مند بودند ، مثلًا هنگامى كه براى انجام عبادت به مكه كه جايگاه بتها بود مى آمدند ، شعار لبيك گروهى از آنان به قرار ذيل بوده است :
« لبيك اللَّهم لبيك ، لبيك لا شريك لك الا شريك هو لك تملكه و ما ملك » و يكى از بتها را مثلًا « عزى » را به عنوان شريك ، ولى در عين حال مملوك خدا معرفى مى كردند .
دوم - هنگامى كه مى خواستند سوگند اكيد ياد كنند اول به بت و سپس به خدا به عنوان شديدترين تأكيد قسم ياد مى كردند ، مثلًا مى گفتند :
« احلف باللات و العزى و بالله ان الله اكبر » ( سوگند ياد مى كنم به لات و عزى و به خدا كه از آنها بزرگتر است )