تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤١٦ - تفسير ابيات

باز ترجيح دادن نخجيران توكل را بر جهد
روايت
باز بحث مختصر در بارهء قضاء و قدر
باز ترجيح دادن نخجيران توكل را بر جهد

((٩٠٨)) جمله گفتند اى حكيم با خبر الحذر دع ليس يغنى عن قدر
((٩٠٩)) در حذر شوريدن شور و شر است رو توكل كن توكل بهتر است
((٩١٠)) با قضا پنجه مزن اى تند و تيز تا نگيرد هم قضا با تو ستيز
((٩١١)) مرده بايد بود پيش حكم حق تا نيايد زخمت از رب الفلق
روايت روايتى به اين مضمون نقل شده است كه مى گويد :
« الحذر لا يغنى عن القدر » .
( احتياط نمى تواند از جريان قدر جلوگيرى نمايد يا بىنياز كند ) .
باز بحث مختصر در بارهء قضاء و قدر در بارهء اين دو كلمه تفسيرات مختلف ، و در تطبيق آنها به موارد خود اختلافات زيادى ميان دانشمندان الهى وجود دارد . ما در اين مورد نمى خواهيم به آن مسائل مفصل وارد شويم ، و همين مقدار نظريهء خود را بيان كرده مى گذريم . اين دو مفهوم را از دو منبع مى توان رسيدگى كرد :
يكى - منبع عقلانى كه روى مواد علمى فعاليت مى كند .
دوم - منابع اسلامى كه عبارت است از ادلهء چهارگانه .
اما از نظر عقلانى آن چه كه مى توان با استناد به معلومات بشرى توضيح داد ، اين است كه خداوند بىچون بدون ترديد به اين جهان هستى كه آفريده است دانا است ، و در بارهء جريانات اين جهان گسترده منظور و هدفى دارد ، بدون شك روى آن هدف منظور محكمى به اين قوانين هستى صادر كرده است ، و دائماً در حال نظارت و تسلط به آن قوانين مى باشد . اين حكم بر قوانين و روابط ، همان قضاى الهى است كه هيچ موجودى را تخلف از آن امكان پذير نمى باشد . و محصول اين حكم كه نقشهء بسيار منظم و