تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٧٥ - اصل تكاپوى اضداد يا اتحاد اضداد

تمام شرايط ديگر متحرك بدانيم ، همان جسم را با همان وحدتهاى فوق نمى توانيم ساكن بدانيم ، اين است معناى محال بودن اجتماع ضدين .
بعضى از فلاسفه قرون اخير مانند هگل در اين باره قانونى دارد به نام قانون سه پايه [١] اين قانون مى گويد :
١ - مرحلهء اول تز - موجودات در جريان خود در سه مرحله نمودار مى گردند . ١ - مرحله اول تز - كه فروغى آن را مرحلهء نهادن تعبير كرده است ، در اين مرحله يك موجود بدون هيچ گونه اضافات و عوارض مطرح مى شود مثلًا دانه گندم . سپس هنگامى كه اين گندم زير خاك مى رود و شروع به نمو مى كند ، مرحلهء دوم شروع مى شود :
٢ - مرحلهء دوم آنتى تز - و به اصطلاح فروغى « برابر نهادن كه كاملًا رسا نيست » مرحله درهم افتادن و گلاويز شدن اضداد است ، يعنى در اين مرحله گندم با موادى در حال اختلاط و تفاعل مى باشد ، اگر گندم و ساير مواد مماثل يكديگر بودند . هيچ گونه فعاليتى رو نمى داد ، چنان كه اگر دو گندم خشك را در جايى پهلوى هم قرار

[١] پيش از هگل ، فيخته روش سه پايه را شروع كرده است ، ولى بيان هگل در اين مسئله عميقتر و رساتر است او در يك قلمرو عمومى مسئله سه پايه را به اين قرار مطرح مى كند : ١ - هستى مطلق ، اين هستى مطلق داراى هيچ گونه تشخصات وجودى نيست ، اين مفهوم بسيار وسيع است كه در فلسفه كلاسيك شرق آن را به عنوان عمومى ترين مفاهيم معرفى كرده‌اند . . ٢ - با نظر به منفى بودن هر گونه تعين و تشخص از مفهوم هستى مطلق خواهيم ديد با نيستى گلاويز است ، زيرا چنان كه روشن است ، بدون تشخص وجود قابل تصور نيست پس در حقيقت هستى مطلق نيستى تمام خصائص وجود را در بر دارد ، اين است مرحلهء دوم ( آنتىتز ) ولى اگر اين دو مفهوم در همين حال بمانند . وجودى در قلمرو هستى نمودار نخواهد شد ، لذا همين مرحله ( آنتى تز ) به مرحلهء سوم ( سنتز ) كه گرديدن است مبدل مى شود . .