فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٦٠٢ - غُلات
غنا به كسر «غ» و «الف» مقصور در لغت به معناى بى نيازى و ثروت آمده است.[١] معناى اصطلاحى آن به قول مشهور، عبارت است از توانايى مالى در تأمين هزينه زندگى خود و اعضاى خانواده در طول سال. بنابر اين، از نظر شرع بر فاقد چنين توانايى اى «غنى» صادق نيست؛ بلكه فقير محسوب مىگردد( فقر). البته توانايى مالى اعم است از اينكه شخص، مقدار هزينه يك سال را يكجا داشته باشد يا آنكه داراى شغل و كسبى درخور شأن خود باشد كه بتواند با آن زندگى خود و خانوادهاش رادر طول سال تأمين نمايد.[٢] از احكام عنوان ياد شده در بابهاى زكات، خمس، حج، جهاد، صدقات، نكاح، كفّارات و ديات سخن گفتهاند.
زكات: از شرايط مستحق زكات ـ جز موارد استثنا شده ـ فقر است؛ از اين رو، براى غنى، گرفتن زكات جايز نيست.[٣]
دادن زكات به فقير تا حدى كه از فقر خارج و غنى گردد، جايز است. همچنين به قول مشهور، دادن زكات به وى بيش از مقدار غنا (هزينه سال) نيز به صورت دفعى ـ و نه تدريجى ـ جايز مىباشد.[٤]
چنانچه به كسى به گمان اينكه فقير است زكات بدهد و سپس معلوم شود كه غنى بوده است، در صورت بقاى عين آن نزد گيرنده، بايد برگردانده شود و در صورت تلف، مثل يا قيمت آن از وى گرفته مىشود، به شرط آنكه گيرنده به زكات بودن مال دريافتى عالم باشد؛ اما اگر جاهل به آن بوده است، به قول برخى، ضمانى متوجه وى نيست[٥]( زكات). از برخى نقل شده كه در صورت جهل گيرنده به زكات بودن آن، گرفتن مال از او حتى در صورت بقاى عين جايز نيست.[٦]
برخى در فرض جهل تفصيل داده و گفتهاند: چنانچه زكات دهنده، مال را به عنوان هديه داده باشد، ضمانى متوجه گيرنده نيست. در غير اين صورت، او ضامن است؛ خواه زكات دهنده به زكات بودن آن تصريح كرده، اما گيرنده بدان توجه نكرده باشد يا آنكه به اجمال گذاشته باشد.[٧]