جايز است[٣٤] برخى گفته‌اند: چنانچه دشمن از مشركان باشد، جنگ با آنان حتى با ظن به پيروزى جايز نيست؛ اما اگر از مسلمانان باشد، ترك جنگ سزاوارتر و بهتر است[٣٥] بعضى گفته‌اند: مراد از سزاوارتر بودن ترك جنگ با مسلمانان، حرمت آن است[٣٦]

پرداخت مال در ازاى رفع صدّ: اگر دشمن در ازاى باز كردن راه، مالى مطالبه كند، پرداخت آن در صورت اطمينان نداشتن به دشمن در باز كردن راه واجب نيست؛ ليكن در صورت اطمينان آيا واجب است يا نه؟ برخى گفته‌اند: با تمكّن مالى و عدم اجحاف و مشقت، پرداخت مال واجب است[٣٧] در مقابل، برخى پرداخت مال را مطلقا واجب ندانسته‌اند؛ بلكه پرداخت آن را در فرض مشرك بودن دشمن مكروه دانسته‌اند[٣٨]

صدّ نايب: كسى كه به نيابت از ديگرى احرام حج يا عمره بسته و مصدود شده است، به احكام مصدود عمل مى‌كند. اما حكم اجاره، اگر اجاره مقيد به حج در همان سال بوده، باطل مى‌شود؛ اما اگر مطلق بوده، حج بر ذمّه نايب باقى است و بايد سال ديگر به جا آورد. در صورت بطلان اجاره، اجير نسبت به اعمالى كه انجام داده مستحق اجرت است و نسبت به اعمال باقى مانده بايد اجرت آنها را به مستأجر (اجير كننده) برگرداند[٣٩] ليكن برخى در استحقاق اجير نسبت به اجرت اعمالى كه انجام داده اشكال كرده‌اند[٤٠]

[١]الروضة البهية ٢/ ٣٦٦ ؛ كشف اللثام ٤/ ٦٣٢ ـ ٦٣٣ ؛ موسوعة الخوئى ٢٩/ ٤١٣

[٢] المبسوط ١/ ٣٣٢ ؛ تذكرة الفقهاء ٨/ ٣٨٥ ؛ المعتمد فى شرح المناسك ٥/ ٤٤٠

[٣] تذكرة الفقهاء ٨/ ٣٩٤

[٤] مسالك الافهام ٢/ ٣٩٢

[٥] غاية المرام ١/ ٤٦٦ ـ ٤٦٧

[٦] ٤٦٧

[٧] قواعد الاحكام ١/ ٤٥٤ ؛ الدروس الشرعية ١/ ٤٨١

[٨] الحدائق الناضرة ١٦/ ٢٥ ـ ٢٦ ؛ المعتمد فى شرح المناسك ٥/ ٤٣٤ ـ ٤٣٥

[٩] دليل الناسك/ ٤٧٥ ـ ٤٧٦

[١٠] غاية المرام ١/ ٤٦٧ ؛ جواهر الكلام ٢٠/ ١٢٨

[١١] مسالك الافهام ٢ / ٣٩٢ ؛ جواهر الكلام ٢٠ / ١٢٨

[١٢] جامع المقاصد ٣/ ٢٩٥

[١٣] مدارك الاحكام ٨/ ٢٨٨ ؛ ذخيرة المعاد/ ٧٠٠ ؛ كشف اللثام ٦/ ٣٠٩ ؛ رياض المسائل ٧/ ٢٠١ ـ ٢٠٣ ؛ جواهر الكلام ٢٠/ ١١٥

[١٤] مسالك الافهام ٢/ ٣٨٩

[١٥] مدارك الاحكام ٨/ ٢٨٨ ؛ ذخيرة المعاد/ ٧٠٠

[١٦] مسالك الافهام ٢/ ٣٨٨

[١٧] المهذب البارع ٢/ ٢٢٦ ـ ٢٢٧

[١٨] مدارك الاحكام ٨/ ٢٨٩ ؛ جواهر الكلام ٢٠/ ١١٦

[١٩] تذكرة الفقهاء ٨/ ٣٨٨ ؛ جواهر الكلام ٢٠/ ١١٨ ؛ مهذب الاحكام ١٥/ ٩ ـ ١٠

[٢٠] المختصر النافع/ ١٠٠ ؛ جواهر الكلام ١٨/ ٢٨٠ ؛ العروة الوثقى ٤/ ٦٦٢ [٢١]جواهر