فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٤٥٧ - علف
فضيلت علم: علم در مفهوم خاص آن كه عامل معرفت و تقرب به خداى تعالى است، در آيات متعددى از قرآن كريم و روايات معصومان عليهم السلام مورد ستايش فراوان قرار گرفته است.
خداوند مقام و رتبه عالمان را بلند داشته است[٢٠]و به پيامبرش فرمان مىدهد كه از خدا بخواهد بر دانشش بيفزايد.[٢١]
در حديثى معروف از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله آمده است: «در پى دانش رفتن بر هر مسلمانى واجب است. آگاه باشيد كه خداوند دوستدار جويندگان علم است».[٢٢]
در روايتى از امير مومنان، على عليه السّلام به نقل از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله آمده است: «علم را بياموزيد كه آموختن آن حسنه، مذاكره و گفت وگويش تسبيح و جست وجوى آن جهاد و آموختن آن به كسى كه نمىداند صدقه است و قرار دادن آن در دسترس اهلش موجب تقرب به خداوند خواهد شد؛ زيرا علم سبب آگاهى از حلال و حرام مىگردد و دانش آموخته را به بهشت رهنمون مىسازد... . علم مونس انسان در تنهايى و سلاح او عليه دشمنان و مايه زينت وى در ميان دوستان است. خداوند به بركت علم گروهى را بر مىگزيند و آنان را پيشوايان خير و نيكى قرار مىدهد تا ديگران از آنان تبعيت كنند... . علم حيات بخش دلها است... . در پرتو علم و دانايى خداوند پرستش مىشود و شناخت آفريدگار و يكتايى او با علم امكانپذير است».[٢٣]
حكم تكليفى: علم به لحاظ تكليفى موضوع احكامى چون وجوب، حرمت، استحباب و اباحه قرار گرفته است.
واجب: فراگيرى بعضى علوم بر هر مسلمانى واجب عينى( وجوب عينى) است، مانند علم اصول دين، همچون شناخت خداوند و صفات او، نبوت پيامبر اعظم صلّى اللّه عليه و آله و امامت امامان معصوم عليهم السّلام و عصمت آنان و معاد؛[٢٤] چنان كه فراگيرى فروع دين و احكام مربوط به عبادات و معاملات در حدّ نياز و ابتلا، واجب است.[٢٥]