فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣٩١ - عِشاء
به نامهاى ابو عمرو، عثمان بن سعيد؛ فرزندش محمد بن عثمان؛ ابوالقاسم، حسين بن روح، و ابوالحسن، على بن محمد سَمُرى رضوان اللّه عليهم به عنوان رابط ميان امام عليه السّلام و مردم ايفاى رسالت مىكردند و مرجع امور آنان بودند[١]
با درگذشت چهارمين سفير در ٣٢٩ (ه . ق) غيبت كبرى آغاز گرديد. در آخرين نامهاى كه از امام زمان عليه السّلام خطاب به على بن محمد سمرى صادر گرديده، آمده است: «كمتر از يك هفته از دنيا خواهى رفت؛ به احدى پس از خود وصيّت نكن؛ به راستى كه زمان غيبت تامّه فرا رسيده است».[٢]
در دوران غيبت كبرى فقهاى واجد شرايط و آگاهان به علوم اهل بيت عليهم السّلام مرجع امور دينى شيعيان اند؛ چنان كه در توقيع شريفِ رسيده از امام عصر عليه السّلام آمده است: «در رخدادهايى كه پديد مىآيد به راويان حديث ما مراجعه كنيد كه آنان حجت من بر شمايند و من حجت خدايم».[٣]
(اجتهاد) ( تقليد) ( فقه) (فقيه) ( ولايت فقيه)
مقابل عصر غيبت، عصر حضور قرار دارد كه بر دوران حضور معصوم عليه السّلام در ميان مردم اطلاق مىشود. از احكام مرتبط با عصر غيبت در بابهاى صلات، زكات، خمس، انفال، جهاد، تجارت، احياء موات، ارث، قضاء و حدود سخن گفتهاند.
غيبت و احكام اجتماعى دين: عدم حضور امام عليه السّلام در ميان مردم منشأ تحولات و تغييراتى در احكام اجتماعى شريعت شده است؛ در اين راستا بخشى از وظايف امام عليه السّلام به فقهاى واجد شرايط تفويض شده است كه به نمونه هايى از احكام آن در بابهاى مختلف اشاره مىشود.
صلات: نماز جمعه در زمان حضور امام عليه السّلام واجب عينى است؛ ليكن در عصر غيبت، اكثر فقها قائل به عدم وجوب آن اند. بر عدم وجوب ادعاى اجماع نيز شده است؛ بلكه برخى فتوا به عدم مشروعيت آن در عصر غيبت دادهاند[٤]( نماز جمعه).