فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣٣٩ - عدد اَصَمّ
فراموش كردن بخشى از سوره يا تنگ بودن وقت براى اتمام سوره و يا وارد آمدن زيان و مانند آن كه بنابر قول به وجوب سوره، عدول حتى پس از تجاوز از نصف جايز است؛٢٧ ليكن به قول مشهور، عدول از سوره توحيد و جحد مطلقا، حتى پيش از رسيدن به نصف جايز نيست[٢٨] برخى آن را مكروه دانستهاند[٢٩]مگر در عدول از دو سوره ياد شده به سوره جمعه و منافقين در ركعت اول و دوم نماز جمعه و نماز ظهر جمعه؛٣٠ هرچند در اينكه جواز عدول تا قبل از رسيدن به نصف سوره و يا قبل از گذشتن از نصف آن ـ بنابر اختلاف در مسئله ـ است يا مطلقا جايز مىباشد، اختلاف است. قول نخست منسوب به مشهور و اكثر فقها است[٣١]
برخى جواز عدول را به خواندن يكى از دو سوره ياد شده از روى فراموشى مشروط كردهاند. بنابر اين، در صورت عمد، عدول جايز نخواهدبود.[٣٢]
عدول از سوره داراى سجده واجب ( عزائم) در صورتى كه نماز گزار از روى سهو آن را قرائت كرده است؛ قبل از رسيدن به آيه سجده و نگذشتن از نصف سوره، واجب است. همچنين است اگر از نصف گذشته، ليكن به آيه سجده نرسيده باشد. اما اگر پس از تلاوت آيه سجده متذكر شود آيا مىتواند به همان سوره بسنده كند يا واجب است به سورهاى ديگر عدول نمايد؟ مسئله اختلافى است.[٣٣]
از تسبيح به حمد و بالعكس: آيا عدول از تسبيح به حمد و بالعكس در ركعت سوم و چهارم جايز است يا نه؟ مسئله محل اختلاف است.[٣٤]
كشف خلاف بعد از عدول: چنانچه كسى به گمان اينكه عدولش صحيح است، عدول كند و سپس خلاف آن روشن شود، مثلا به گمان اينكه نماز ظهر را نخوانده، از عصر به ظهر عدول كند و در اثنا متوجه شود كه ظهر را خوانده است، جواز عدول مجدد وى به عصر، محل اختلاف است. همچنين اگر پس از تمام شدن نماز معلوم شود ظهر را خوانده است، در اينكه نماز خوانده شده، عصر محسوب مىگردد يا نه، اختلاف است.[٣٥]