فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢٩٧ - عاشورا
در چگونگى توزيع ديه بر افراد عاقله ديدگاههاى متفاوتى وجود دارد، از جمله:
[١] توانگر نيم دينار و فرد متوسط يك چهارم دينار مىپردازد.[٢٨]
[٢] امام عليه السّلام يا نايب او بر حسب وضعيت مالى افراد عاقله، به گونهاى كه به هيچ كدام اجحاف نشود، ديه را بين آنان توزيع مىكند.[٢٩]
[٣] به گفته برخى، در مقدار پرداخت ديه تفاوتى ميان غنى و فقير نيست؛ بلكه همه يكسان متحمل ديه مىگردند.[٣٠]
آيا توزيع ديه بر مبناى طبقات ارث است؛ بدين معنا كه با وجود طبقه نخست، بر طبقه دوم توزيع نمىشود، مگر در صورت نبود يا ناتوانى طبقه اول، يا اينكه در توزيع ديه تفاوتى بين نزديك و دور نيست و از ابتدا ديه بين همه توزيع مىگردد؟ مسئله محل اختلاف، و مشهور قول نخست است.[٣١]
بنابر قول مشهور، ديه از ابتدا بر عاقله واجب مىشود نه بر جانى؛ از اين رو، عاقله نمىتواند پس از پرداخت ديه، آن را از جانى پس بگيرد.[٣٢] برخى قدما آن را ابتدا بر جانى واجب دانسته و گفتهاند: عاقله مىتواند به جانى رجوع كند و آنچه پرداخته، پس بگيرد، مگر آنكه جانى توان مالى نداشته باشد. در اين صورت چيزى بر عهده جانى نخواهد بود.[٣٣]
[١]المبسوط ٧/ ١٧٣
[٢] كشف اللثام ١١/ ٤٩٨ ؛ جواهر الكلام ٤٣/ ٤١٥ ـ ٤١٦
[٣] النهاية/ ٧٣٧ ؛ غنية النزوع/ ٤١٣
[٤] جواهر الكلام ٤٣/ ٤١٧ [٥]٤٢٠ ـ ٤٢١
[٦] ٤٢١
[٧] ٤٢٢ ـ ٤٢٣ [٨]٤٢٢
[٩] ٤٢٣
[١٠] ٤٣٣
[١١] ٤٣٣ ـ ٤٣٤
[١٢] ٤١٣ ـ ٤١٥
[١٣] الكافى فى الفقه/ ٣٩٦
[١٤] جواهر الكلام ٤٣/ ٤١٥
[١٥] ٤٣١
[١٦] مختلف الشيعة ٩/ ٣٤٧
[١٧] جواهر الكلام ٤٣/ ٤٢٥
[١٨] ٤٢٨ ـ ٤٣٠
[١٩] ٤٥٠ ـ ٤٥١
[٢٠] ٤٣٠
[٢١] ٣٨/ ١٨٨ ـ ١٩٠
[٢٢] ٤٣/ ٤ و ١٧ ؛ الروضة البهية ١٠/ ١٨٨
[٢٣] مائة قاعدة فقهية/ ١٩٥ ٢٤ و ٢٥. جواهر الكلام ٤٣/ ٤٢٧ ؛ المبسوط ٧/ ١٧٦
[٢٦] جواهر الكلام ٤٣/ ٤٢٨ ؛ تفصيل الشريعة (الديات)/ ٣٠٢ ـ ٣٠٣
[٢٧] جواهر الكلام ٤٣/ ٤٤٠ ـ ٤٤١
[٢٨] المبسوط ٧/ ١٧٤ و ١٧٨ ؛ المهذب ٢/ ٥٠٤
[٢٩] الخلاف ٥/ ٢٧٩ ؛ كتاب السرائر ٣/ ٣٣٢ ؛ تحرير الاحكام ٥/ ٦٤٣ ؛ مسالك الافهام ١٥/ ٥١٨ ؛ مفاتيح الشرائع ٢/ ١٥٦
[٣٠] جواهر الكلام ٤٣/ ٤٣٥ ـ ٤٣٧ ؛ تحرير الوسيلة ٢/٦٠١
[٣١] جواهرالكلام ٤٣/٤٣٧
[٣٢] ٤٣٤
[٣٣] المقنعة/ ٧٣٧ ؛ المراسم العلوية/ ٢٤١ .