ترجمة الحقائق فيض كاشانى - كاشانى، محمد بن شاه مرتضي - الصفحة ٤٥ - فصل در علم فقه و تفقه در دين

نيستند خود را از ايشان شمرده‌اند و مردمان حيران و سرگردان شده‌اند نه خود حقّ را مى‌دانند و نه تمييز[١] خواصّ را از غير خواصّ مى‌توانند نمود، وليكن طريق احتياط از براى عوامّ در اين مقام آن است كه رجوع كنند به قومى از دين‌داران كه عارفند به اهل بصيرت تا آنها را به ايشان بشناسانند. و اگر چنانچه اين ميسّر نشود بايد كه استفتاء كند عامّى از شخصى كه بر ظنّش غالب باشد كه از خاصّان‌[٢] است و كسى است كه دين خود را به دنيا نمى‌فروشد. پس هرگاه فتوا دهد به حكمى، از وى بپرسد[٣] كه: اين حكم در كتاب خدا يا سنّت رسول خدا يا حديث ائمّه هُدى‌ سلام اللَّه عليهم يافت مى‌شود يا نه؟ اگر بگويد: بلى، پس عمل كند[٤] به آن. و اگر بگويد: اين حكم به خصوص در آنها وارد نشده امّا از آنها استنباط شده‌[٥]، يا از اجماع فقهاست بدون نصّى كه رسيده باشد، يا مانند اين جوابها جوابى بگويد[٦]، پس بايد كه از ديگران بپرسد[٧] تا برخورَد به عالمى كه جواب آن را از قرآن و حديث بگويد، يا اشاره‌[٨] نمايد به احتياط يا تخيير.

و هرگاه آنچه گفتيم عامّى بجاى‌[٩] آورد تفقّه در آن مسأله نموده خواهد بود و اين است طريق حقّ مبين و مذهب قدماى اماميّين، و در دين‌[١٠] اعتماد بر همين است و بس. و سزاوار نيست از براى كسى كه به اهل بيت عصمت نسبت داده شود و به شيعه و امامى و اثنا عشرى مسمّى گردد مگر اخذ نمودن به آنچه گفتيم. و اگر از اين طريقه پسنديده مايل شده به راه‌هاى مخالفين رود بدون عذرى پس از صدق نسبت به خانواده عصمت و ناميدن به اسامى مزبوره كما يَنبغي بِدَر خواهد بود و[١١] اگرچه اين معنا مشعور به وى نباشد.

[١] - تمييز/s تميز.

[٢] - خاصّان/s خاصيان.

[٣] - بپرسد/a پرسد.

[٤] - كند/s a بكند.

[٥] -s - امّا از آنها استنباط شده.

[٦] - بگويد/s گويد.

[٧] - بپرسد/a پرسد.

[٨] - اشاره/a ارشاد.

[٩] - بجاى/a بجا.

[١٠] - دين/s اين.

[١١] -s - و.